Adhyaya 54

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरितेसागराविनाशो नाम त्रिपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५३// जैमिनिरुवाच क्रोधाग्निमेनं विप्रेन्द्र सद्यः संहर्त्तुमर्हसि / नो चेदकाले लोको ऽयं सकलस्तेन दह्यते

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、ヴァーユの説く中篇、第三序説品、サガラ物語における「海の滅亡」と名づく第五十三章。ジャイミニは言った。「婆羅門の最勝よ、この怒りの火をただちに鎮め給え。さもなくば時ならぬうちに、この世界すべてがそれに焼かれてしまう。」

Verse 2

दृष्टस्ते महिमानेन व्याप्तमासीच्चराचरम् / क्षमस्व संहर क्रोधं नमस्ते विप्रपुङ्गव

動くものも動かぬものも遍く満たした、あなたの威光を私たちは見ました。どうかお赦しを、怒りを収め給え。婆羅門の雄よ、あなたに礼拝します。

Verse 3

एवं संस्तूयमानस्तु भगवान्कपिलो मुनिः / तूर्णमेव क्षयं निन्ये क्रोधाग्निमतिभैरवम्

かく讃えられると、尊きカピラ牟尼は、きわめて恐ろしき怒りの火をただちに滅し、終息へと導いた。

Verse 4

ततः प्रशान्तमभवज्जगत्सर्वं चराचरम् / देवास्तपस्विनश्चैव बभूवुर्विगतज्वराः

そのとき、動くものも動かぬものも含む一切の世界は静まり、神々と苦行者たちもまた熱悩を離れて安らいだ。

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्नारदो मुनिः / अयोध्या मगमद्राजन्देवलोकाद्यदृच्छया

まさにその時、王よ、尊き聖仙ナーラダは天界より縁に導かれ、アヨーディヤーへと来臨した。

Verse 6

तमागतमभिप्रेक्ष्य नारदं सगरस्तदा / अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयामास शास्त्रतः

ナーラダの来臨を見て、サガラは経典の作法に従い、アルギャや洗足の水などを捧げて正しく供養した。

Verse 7

परिगृह्य च तत्पूजामासीनः परमासने / नारदो राजशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्

その供養を受け、最上の座に着くと、ナーラダは王中の獅子に次の言葉を告げた。

Verse 8

नारद उवाच हयसंचारणार्थाय संप्रयातास्तवात्मजाः / ब्रह्मदण्डहताः सर्वे विनष्टा नृपसत्तम

ナーラダは言った。「王の中の最勝よ。馬を求めて旅立ったあなたの御子らは皆、梵の杖（ブラフマ・ダンダ）の罰に打たれ、滅び去った。」

Verse 9

संरक्ष्यमाणस्तैः सर्वैर्हयस्ते यज्ञियो नृप / केनाप्य लक्षितः क्वापि नीतो विधिवशाद्दिवि

王よ、皆に守られていたその祭祀の聖なる馬は、何者かに見とがめられ、運命のままにどこか天界へ連れ去られた。

Verse 10

ततो विनष्टं तुरगं विचिन्वन्तो महीतले / प्रालभन्त न ते क्वापि तत्प्रवृत्तिं चिरान्नृप

それから彼らは地上で失われた駿馬を捜し回ったが、王よ、久しく探してもどこにもその行方は得られなかった。

Verse 11

ततो ऽवनेरधस्ते ऽश्वं विचेतुं कृतनिश्चयाः / सागरास्ते समारभ्य प्रचख्नुर्वसुधातलम्

そこで彼らは馬を大地の下に求めると決し、サガラの子らは手始めに地の表を掘り砕き始めた。

Verse 12

खनन्तो वसुधा मश्वं पाताले ददृशुर्नृप / समीपे तस्य योगीन्द्रं कपिलं चमहामुनिम्

掘り進むうちに、王よ、彼らはパーターラでその馬を見いだし、その近くにヨーギの王たる大聖カピラを見た。

Verse 13

तं दृष्ट्वा पापकर्माणस्ते सर्वे कालचोदिताः / कपिलं कोपयामासुरश्वहर्त्तायमित्यलम्

彼を見たとき、罪業の者たちは時の衝きに駆られて「こいつが馬を奪ったのだ」と叫び、聖仙カピラの怒りを誘った。

Verse 14

ततस्तत्क्रोधसंभूतनेत्राग्नेर्दहतो दिशः / इन्धनीभूतदेहास्ते पुत्राः संक्षयमागताः

そのとき、怒りより生じた眼の火が四方を焼き尽くし、薪となった身をもつその子らは滅びに至った。

Verse 15

क्रूराः पापसमाचाराः सर्वलोकोपरोधकाः / यतस्ते तेन राजेन्द्र न शोकं कर्तुमर्हसि

彼らは残忍で罪深い行いに耽り、あらゆる世界の妨げであった。ゆえに、王よ、彼らを嘆くには及ばぬ。

Verse 16

स त्वं धैर्यधनो भूत्वा भवित व्यतयात्मनः / नष्टं मृतमतीतं च नानुशोचन्ति पण्डिताः

汝は忍耐を財として、起こるべきことを受け入れよ。失われたもの、死したもの、過ぎ去ったものを賢者は嘆かない。

Verse 17

तस्मात्पौत्रमिमं बालमंशुमन्तं महामतिम् / तुरगानयनार्थाय नियुङ्क्ष्व नृपसत्तम

ゆえに、王の中の最勝者よ、この幼き孫アṃಶुमान（アムシュマン）—大いなる知恵ある者—に、馬を取り戻す務めを命じよ。

Verse 18

इत्यक्त्वा राजशार्दूलं सदस्यर्त्विक्समन्वितम् / क्षणेन पश्यतां तेषां नारदो ऽन्तर्दधे मुनिः

こう言い終えると、議臣と祭官に囲まれた“王の虎”の前で、彼らが見守るうちに、牟尼ナーラダはたちまち姿を消した。

Verse 19

तच्छ्रत्वा वचन तस्य नारदस्य नृपोत्तमः / दुःखशोकपरातात्मा दध्यौ चिरमुदारधीः

ナーラダの言葉を聞くや、最勝の王は悲嘆と憂いに心を覆われ、気高い智慧をもって久しく沈思黙考した。

Verse 20

तं ध्यानयुक्तं सदसि समासीनमवाङ्मुखम् / वसिष्ठः प्राह राजानं सांत्वयन्देशकालवित्

सभाにて瞑想に入り、うつむいて座す王を見て、時と処を知るヴァシシュタは慰めの言葉を王に告げた。

Verse 21

किमिदं धैर्यसाराणामवकाशं भवदृशाम् / लभते हृदि चेच्छोकः प्राप्तं धीर तया फलम्

おお、堅忍の人よ。汝のごとく忍耐の精髄たる者の心に、いかで悲しみが入り込むのか。言え、それより何の果を得たのか。

Verse 22

दौर्मनस्यं शिथिलयन्सर्वं दिष्टवशानुगम् / मन्वानो ऽनन्तरं कृत्यं कर्तुमर्हस्यसंशयम्

心の沈みをほどき、すべては宿命の支配に従って起こったと観じよ。しかるのち、次なる務めを疑いなく果たすがよい。

Verse 23

वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु राजा कार्यार्थतत्त्ववित् / धृतिं सत्त्वं समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत

ヴァシシュタにこのように告げられると、事と義の真を知る王は忍耐と勇気に拠り、「そのとおり」と答えた。

Verse 24

अंशुमन्तं समाहूय पौत्रं विनयशालिनम् / ब्रह्मक्षत्त्रसभामध्ये शनैरिदमभाषत

礼節ある孫アṃシュマンタを呼び寄せ、婆羅門と刹帝利の सभाのただ中で、彼は静かに次の言葉を語った。

Verse 25

ब्रह्मदण्डहताः सर्वे पितरस्तव पुत्रक / पतिताः पापकर्माणो निरये शाश्वतीः समाः

わが子よ、汝のすべての祖霊は梵天の刑杖に打たれ、悪業ゆえに堕して地獄に永き歳月とどまっている。

Verse 26

त्वमेव संततिर्मह्यं राज्यस्यास्य च रक्षिता / त्वदायत्तमशेषं मे श्रेयो ऽमुत्र परत्र च

汝こそ我が血脈の継承者、またこの王国の守護者である。此の世と彼の世における我が一切の安寧は汝に懸かっている。

Verse 27

स त्वं गच्छ ममादेशात्पाताले कपिलान्तिकम् / तुरगानयनार्थाय यत्नेन महातान्वितः

ゆえに我が命により、パータラへ赴き、仙人カピラのもとへ行け。馬を取り戻すため、大いなる努力と不屈の心をもって臨め。

Verse 28

तं प्रार्थयित्वा विधिवत्प्रसाद्य च विशेषतः / आदाय तुरगं वत्स शीघ्रमागन्तुमर्हसि

しかるのち、作法にかなって彼に願い、ことさらに御心を和らげよ。わが子よ、その馬を携えて速やかに帰還せよ。

Verse 29

जैमिनिरुवाच एवमुक्तोंऽशुमांस्तेन प्रणम्य पितरं पितुः / तथेत्युक्त्वा महाबुद्धिः प्रययौ कपिलान्तिकम्

ジャイミニは言った—そのように告げられると、アンシュマーンは父の父（祖父）に礼拝し、「そのとおりです」と答えて、大いなる बुद्धिをもってカピラのもとへ赴いた。

Verse 30

तमुपागम्य विधिवन्नमस्कृत्य यथामति / प्रश्रयावनतो भूत्वा शनैरिदमुवाच ह

彼はそのもとへ近づき、作法にかなって礼拝し、力の及ぶかぎり敬意を尽くした。恭しく身をかがめ、静かにこう語った。

Verse 31

प्रसीद विप्रशार्दूल त्वामहं शरणं गतः / कोपं च संहर क्षिप्रं लोकप्रक्षयकारकम्

おお婆羅門の虎よ、どうかお鎮まりください。私はあなたに帰依いたします。世界を滅ぼすその怒りを、速やかに収めてください。

Verse 32

त्वयि क्रुद्धे जगत्सर्वं प्रणाशमुपयास्यति / प्रशान्तिमुपयाह्याशुलोकाः संतु गतव्यथाः

あなたが怒れば、全世界は滅びへと向かいます。どうか速やかに寂静へお帰りください。人々が苦しみを離れますように。

Verse 33

प्रसन्नो ऽस्मान्महाभाग पश्य सौम्येन चक्षुषा / ये त्वत्क्रोधाग्निनिर्दग्धास्तत्संततिमवेहि माम्

おお大いなる福徳の方よ、どうか我らに和やかな眼差しを向け、御心を鎮めてください。あなたの怒りの火に焼かれた者たちの子孫として、私をお知りください。

Verse 34

नाम्नांशुमन्तं नप्तारं सगरस्य महीपतेः / सो ऽहं तस्य नियोगेन त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षया

私はサガラ王の孫、名をアṃシュマンタという。彼の命により、あなたの御加護を願って参上した。

Verse 35

प्राप्तो दास्यसि चेद्ब्रह्मंस्तुरगानयनाय च / जैमिनिरुवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा योगीन्द्रप्रवरो मुनिः

「ブラフマンよ、私は到着した。馬を取り戻すために授けてくださるなら。」とジャイミニは語った。これを聞いて、ヨーギーの中でも最勝の聖仙は…

Verse 36

अंशुमन्तं समालोक्य प्रसन्न इदमब्रवीत् / स्वागतं भवतो वत्स दिष्ट्या च त्वमिहागतः

アṃシュマンタを見て彼は喜び、こう言った。「よく来た、わが子よ。幸いにも汝はここへ来たのだ。」

Verse 37

गच्छ शीघ्रं हयश्चायं नीयतां सगरान्तिकम् / अधिक्षिप्तो ऽस्य यज्ञो ऽपि प्रागतः संप्रवर्त्तताम्

急いで行け。この馬をサガラのもとへ連れて行け。妨げられた彼の祭祀も、今こそ再び始まり、進められるべきだ。

Verse 38

व्रियतां च वरो मत्तस्त्वया यस्ते मनोगतः / दास्ये सुदुर्लभमपि त्वद्भक्तिपरितोषितः

汝の心に望む恩寵を、我より選べ。汝の信愛に満足したゆえ、得難きものさえ授けよう。

Verse 39

एषां तु संप्रमाशं हि गत्वा वद पितामहम् / पापानां मरणं त्वेषां न च शोचितुमर्हसि

彼らの結末を見届けてピターマハに告げよ。彼らは罪ある者、ゆえにその死を嘆くに及ばぬ。

Verse 40

ततः प्रणाम्य चोगीन्द्रमंशुमानिदमब्रवीत् / वरं ददासि चेन्मह्यं वरये त्वां महामुने

そこでアṃシュマーンはヨーギーンドラに礼拝して言った。「大聖よ、もし我に恩寵を授け給うなら、我はあなたに一つの願いを請い奉る。」

Verse 41

वरमर्हामि चेत्त्वत्तः प्रसन्नो दातुमर्हसि / त्वद्रोषपावकप्लुष्टाः पितरो ये ममाखिलाः

もし我があなたより恩寵を受けるに足り、あなたが歓喜して授け給うなら、あなたの怒りの火に焼かれた我がすべての祖霊は—

Verse 42

संप्रयास्यन्ति ते ब्रह्मन्निरयं शास्वतीः समाः / ब्रह्मदण्डहतानां तु न हि पिण्डोदकक्रियाः

ブラフマンよ、彼らは永き歳月にわたり地獄へ赴く。ブラフマダṇḍaにより討たれた者には、ピṇḍaとウダカの供養は行われぬ。

Verse 43

पिण्डोदकविहीनानामिह लोके महामुने / विद्यते पितृसालोक्यं न खलु श्रुतिचोदितम्

大牟尼よ、この世でピṇḍaとウダカの供養を欠く者に、祖霊界（ピトリローカ）との同住はない。これはシュルティの教えでもない。

Verse 44

अक्षयः स्वर्गवासो ऽस्तु तेषां तु त्वत्प्रसादतः / वरेणानेन भगवन्कृतकृत्यो भावाम्यहम्

あなたの御慈悲により、彼らの天界の住まいが尽きることなくありますように。おおバガヴァン、この恩寵によって私はなすべきことを成し遂げました。

Verse 45

तत्प्रसीद त्वमेवैषां स्वर्गतेर्वद कारणम् / येनोद्धारणमेतेषां वह्नेः कोपस्य वै भवेत्

ゆえにお慈悲を。彼らが天界へ至る因をあなた自らお説きください。そうすれば火の怒りから彼らを救い上げられましょう。

Verse 46

ततस्तमाह योगीन्द्रःसुप्रसन्नेन चेतसा / निरयोद्धारणं तेषां त्वया वत्स न शक्यते

するとヨーギーの主は晴れやかな心で言った。「わが子よ、彼らを地獄から救い出すことは、おまえにはできぬ。」

Verse 47

तैश्चापि नरके तावद्वस्तव्यं पापकर्मभिः / कालः प्रतीक्ष्यतां तावद्यावत्त्वत्पौत्रसंभवः

罪業ゆえに、彼らはしばらく地獄に留まらねばならぬ。その時まで時を待て、汝の孫が生まれるまで。

Verse 48

कालान्ते भविता वत्स पौत्रस्तव महामतिः / राजा भगीरथो नाम सर्वधर्मार्थतत्त्ववित्

時の尽きる頃、わが子よ、汝の大いなる智慧をもつ孫が生まれる。名をバギーラタという王で、あらゆるダルマとアルタの真理を知る者である。

Verse 49

स तु यत्नेन महता पितृगौरवयन्त्रितः / आनेष्यति दिवो गङ्गां तपस्तप्त्वा महाद्ध्रुवम्

彼は大いなる努力をもって、祖霊への尊崇に促され、至高の苦行を修して、天界の聖なるガンガーを迎え来たらせる。

Verse 50

तदंभसा पावितेषु तेषां गात्रास्थिभस्मसु / प्राप्नुवन्ति गतिं स्वर्गे भवतः पितरो ऽखिलाः

その水によって彼らの身体・骨・灰が清められると、あなたのすべての祖霊は天界においてその行き先を得る。

Verse 51

तथेति तस्या माहात्म्यं गङ्गाया नृपनन्दन / भागीरथीति लोके ऽस्मिन्सा विख्यातिमुपैष्यति

そのとおりである。王子よ、これぞガンガーの偉大さであり、この世において彼女は「バーギーラティー」として名高くなる。

Verse 52

यत्तोयप्लावितेष्वस्थिभस्मलोमनखेष्वपि / निरयादपि संयाति देही स्वर्लोकमक्षयम्

その水に骨・灰・毛・爪までもが浸されれば、身を受けた者は地獄からさえ離れ、尽きることなき天界に至る。

Verse 53

तस्मात्त्वं गच्छ भद्रं ते नशोकं कर्त्तुमर्हसि / पितामहाय चैवैनमश्वं संप्रतिपादय

ゆえに行きなさい、汝に吉祥あれ。嘆きに沈むべきではない。さらにこの馬をも祖父に献上しなさい。

Verse 54

जैमिनिरुवाच ततः प्रणम्य तं भक्त्या तथेत्युक्त्वा महामतिः / ययौ तेनाभ्यनुज्ञातः साकेतनगरं प्रति

ジャイミニは言った。ついでその大賢者は敬虔に彼に礼拝し、「そのとおりに」と答え、許しを得てサーケタの都へ向かった。

Verse 55

सगरं स समासाद्य तं प्रणम्य यथाक्रमम् / न्यवेदयच्च वृत्तान्तं मुनेस्तेषां तथान्मनः

彼はサガラのもとに至り、作法どおりに礼拝して、牟尼の事の次第と人々の様子、さらに彼らの心のありさまを申し述べた。

Verse 56

प्रददौतुरगं चापि समानीतं प्रयत्नतः / अतः परमनुष्ठेयमब्रवीत्किं मयेति च

彼は苦心して連れ戻した馬も差し出し、さらに言った。「この先、いかなる儀礼を行うべきでしょうか。私は何をなすべきでしょうか。」