Shloka 52
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
धराधरो ऽलं जगतां धरायै निर्दिश्य भूयो विरराम मानदः / ततस्तु सर्वे सनकादयो ये समास्थितास्तत्परितः कथादृताः / आनन्द पूर्ण्णंबुनिधौ निमग्नाः सभाजयामासुरहीश्वरं तम्
Transliteration
dharādharo 'laṃ jagatāṃ dharāyai nirdiśya bhūyo virarāma mānadaḥ / tatastu sarve sanakādayo ye samāsthitāstatparitaḥ kathādṛtāḥ / ānanda pūrṇṇaṃbunidhau nimagnāḥ sabhājayāmāsurahīśvaraṃ tam
Translation
世界を支える大地に向かい「これで足りる」と示して、誉れを授けるダラーダラは再び言葉を止めた。すると周囲に座し物語を愛して聞いていたサナカら一同は、歓喜に満ちた大海に沈むかのように、そのアヒーイーシュヴァラを敬い讃えた。
Word by Word
धराधरःthe earth-supporter
धराधरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः—“धरां धरति” (supporter of the earth; epithet)
अलम्enough
अलम्:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय; पर्याप्त्यर्थक-निपात (enough/sufficient)
जगताम्of the worlds
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
धरायैfor/to the earth
धरायै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन
निर्दिश्यhaving indicated
निर्दिश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर् + दिश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having indicated/shown”
भूयःagain/further
भूयः:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक-क्रियाविशेषण (again/further)
विररामceased/rested
विरराम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + रम् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-प्रयोगानुसार (classical narrative past); परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः—“ceased/rested”
मानदःthe honor-giver
मानदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणवत् उपाधि—“honor-giver”
ततःthereafter
ततः:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थक (then/thereafter)
तुindeed
तु:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विशेष/विरोधार्थक (but/indeed)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
सनक-आदयःSanaka and others
सनक-आदयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसनक (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; “सनकः आदिः येषाम्” (Sanaka and others)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धक-यः-तद् (relative pronoun)
समास्थिताःstationed/assembled
समास्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम् + आ + स्था (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; “having taken position/being stationed”
तत्-परितःaround him
तत्-परितः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + परितः (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावः; ‘तत्’ + ‘परितः’ = “around him/that”; क्रियाविशेषण
कथा-आदृताःcherishing the discourse
कथा-आदृताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकथा (प्रातिपदिक) + आदृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘आदृत’ (respected); तत्पुरुषः—“कथां आदृतवन्तः” (those who cherished the discourse)
आनन्द-पूर्ण-अम्बु-निधौin the ocean full of bliss
आनन्द-पूर्ण-अम्बु-निधौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक) + अम्बु (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—“आनन्देन पूर्णः अम्बुनिधिः” (ocean full of bliss)
निमग्नाःimmersed
निमग्नाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि + मज्ज् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; “immersed”
सभाजयामासुःthey honored
सभाजयामासुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भज् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदी; causative nuance in usage—“they honored/worshipped”
अहि-ईश्वरम्the lord of serpents
अहि-ईश्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—“अहिनाम् ईश्वरः” (lord of serpents)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम