Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 27
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
इत्युक्ते वचने मृग्या रामर् शनतुष्टया / मृगश्चोवाच हर्षेण समाविष्टः प्रियां स्वकाम्
Transliteration
ityukte vacane mṛgyā rāmar śanatuṣṭayā / mṛgaścovāca harṣeṇa samāviṣṭaḥ priyāṃ svakām
Translation
その言葉を聞き、ラーマの御姿に満ち足りた雌鹿に向かって、雄鹿は歓喜に満たされ、己が望む愛しき言葉を語った。
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय); सप्तमी एकवचन; नपुंसकलिङ्ग (locative singular neuter)
वचनेin the statement/words
वचने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
मृग्याthe doe (female deer)
मृग्या:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
राम-दर्शन-तुष्टयाpleased by seeing Rama
राम-दर्शन-तुष्टया:
Hetu/Instrument (करण/हेतु)
TypeAdjective
Rootराम (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक) + तुष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रामस्य दर्शनम् → रामदर्शन; तेन तुष्टा); स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषणम् मृग्याः
मृगःthe deer (male)
मृगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
हर्षेणwith joy
हर्षेण:
Karana (करण/instrumental manner)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन
समाविष्टःfilled/overcome (by)
समाविष्टः:
Karta (कर्ता; adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootआ-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् मृगस्य
प्रियाम्(his) beloved
प्रियाम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
स्वकाम्his own desired (one)
स्वकाम्:
Karma (कर्म; qualifier of object)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (स्वा च सा कामा/इष्टा); स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् प्रियाम्