Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 37
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
असह्यदुःशं वैधव्यं सहमाना कथं पुनः / भर्त्रा विरहिता तेन प्रवर्त्तिष्ये विनिन्दिता
Transliteration
asahyaduḥśaṃ vaidhavyaṃ sahamānā kathaṃ punaḥ / bhartrā virahitā tena pravarttiṣye vininditā
Translation
耐えがたい寡婦の苦しみを抱えて、どうしてなお生きられよう。夫と離れて、そしりを受けつつ、どうして暮らしてゆけようか。
Word by Word
असह्य-दुःशम्unbearably painful
असह्य-दुःशम्:
Visheshana of Karma (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअसह्य (कृदन्त, √सह्; ‘unbearable’) + दुःश (प्रातिपदिक; ‘hard to endure/evil condition’)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः—असह्यं च तत् दुःशं च (intensifying)
वैधव्यम्widowhood
वैधव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैधव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सहमानाenduring (it)
सहमाना:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√सह् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘enduring’
कथम्how
कथम्:
Adverbial (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
पुनःagain/further
पुनः:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति/कालवाचक (again/further)
भर्त्राby/with (my) husband
भर्त्रा:
Hetu/Instrument (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
विरहिताseparated (from him)
विरहिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-√रह्/विरह (प्रातिपदिक) + इत (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) ‘separated’
तेनtherefore/by that
तेन:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; ‘by that/therefore’ (instrumental used adverbially)
प्रवर्त्तिष्येI shall live/continue (to act)
प्रवर्त्तिष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वृत् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
विनिन्दिताcondemned
विनिन्दिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-√निन्द् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle) ‘blamed/condemned’