Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 12
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु
Transliteration
vidhivatkṛtamaitreṣu sannivṛtya sarittaṭāt / āśamaṃ prati gacchatsu munimukhyeṣu karmiṣu
Translation
法にかなって和合の作法を成し遂げ、川辺から引き返すと、行に励む上首の仙人たちはアーシュラマへ向かって進んだ。
Word by Word
विधिवत्according to rule
विधिवत्:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविधिवत् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
कृत-मैत्रेषुin (places/occasions) where friendship was made
कृत-मैत्रेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत (कृ धातोः क्त-प्रत्ययान्त, कृदन्त-प्रातिपदिक) + मैत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (कृतं मैत्रं येषु/यत्र)
सन्निवृत्यhaving returned
सन्निवृत्य:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-नि-वृत् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having withdrawn/returned’
सरित्-तटात्from the river-bank
सरित्-तटात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5 विभक्ति), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सरितः तटात्)
आशमम्to the hermitage
आशमम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2 विभक्ति), एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदान-प्रवृत्ति (Directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/कर्मप्रवचनीय (preposition)
गच्छत्सुas (they) were going
गच्छत्सु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present active participle), सप्तमी बहुवचन; ‘while (they) were going’
मुनि-मुख्येषुamong the chief sages
मुनि-मुख्येषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मुनीनां मुख्येषु)
कर्मिषुengaged in rites
कर्मिषु:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्मिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7 विभक्ति), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘मुनिमुख्येषु’)