Adhyaya 12

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे समिद्वर्णन नामैकादशो ऽध्यायः // ११// सूत उवाच देवाश्चपितरश्चैव अन्योन्यं नियताः स्मृताः / आथर्वणस्त्वेष विधिरित्युवाच बृहस्पतिः

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、ヴァーユが説く中篇・第三の序説品（ウポッダータ・パーダ）・シュラーダ規定における「サミッド（供木）の叙述」と名づける第十一章である。スータは語った――神々と祖霊（ピトリ）は互いに結び定められていると स्मृति に説かれる。ブリハスパティは言った――「これはアータルヴァナの作法である」。

Verse 2

पूजयेत पितॄन्पूर्वं देवांश्च तदनन्तरम् / देवा अपि पितॄन्पूर्वमर्च्चयन्ति हि यत्नतः

まず祖霊（ピトリ）を礼拝し、その後に神々を礼拝すべきである。神々でさえ、努めてまず祖霊を先に供養する。

Verse 3

दक्षस्य दुहिता नाम्ना विश्वा नामेति विश्रुता / विश्वाख्यास्तु सुतास्तस्यां धर्मतो जज्ञिरे दश

ダクシャの娘は「ヴィシュヴァ」と名高く、彼女からダルマによって「ヴィシュヴァ」と呼ばれる十人の娘が生まれた。

Verse 4

प्रख्याता स्त्रिषु लोकेषु सर्वलोकनमस्कृताः / समस्तास्ते महात्मानश्चेरुरुग्रं महत्तपः

彼らは三界に名高く、あらゆる世界に礼拝された。これらの大いなる魂は皆、厳しく偉大な苦行を修した。

Verse 5

हिमवच्छिखरे रम्ये देवर्षिगणसेविते / शुद्धेन मन्सा प्रीता ऊचुस्तान्पितरस्तदा

デーヴァリシの群が仕える麗しきヒマヴァットの峰で、清らかな心に喜ぶ祖霊（ピトリ）たちは、その時彼らに語った。

Verse 6

वरं वृणीध्वं प्रीताः स्म कं कामं कखामहे / एवमुक्ते तु पितृभिस्तदा त्रैलोक्यभावनः

祖霊（ピトリ）たちは言った。「我らは満足した。恩寵を選べ。いかなる願いを叶えようか。」そう告げられると、三界の養い手は（答えた）。

Verse 7

ब्रह्मोवाच महातेजास्तपसा तैस्तु तोषितः / प्रीतो ऽस्मि तपसानेन कं कामं करवाणि वः

ブラフマーは言った。「汝らの苦行によって、偉大な光輝をもつ我は満足した。この苦行により我は喜ぶ。汝らのいかなる願いを成就しようか。」

Verse 8

एवमुक्तास्तदा विश्वे ब्रह्मणा विश्वकर्मणा / ऊचुस्ते सहिताः सर्वे ब्रह्माणां लोकभावनम्

そのとき、ヴィシュヴァカルマンたるブラフマーがこのように告げると、すべてのヴィシュヴェデーヴァたちは相集い、世を育むブラフマーに申し上げた。

Verse 9

श्राद्धे ऽस्माकं भवेदंशो ह्येष नः काङ्क्षितो वरः / प्रत्युवाच ततो ब्रह्मा तान्वै त्रिदशपूजितः

彼らは言った。「シュラーダにおいて我らにも分け前があらんことを。これこそ我らの望む恩寵である。」すると、神々に崇められるブラフマーが彼らに答えた。

Verse 10

भविष्यत्येवमेवं तु काङ्क्षितो वो वरस्तु यः / पितृभिश्च तथेत्युक्तमेवमेतन्न संशयः

ブラフマーは言った。「汝らの望む恩寵は、まさにそのとおりに成就するであろう。」祖霊（ピトリ）もまた「タター・アストゥ（そのとおりあれ）」と言い、疑いはない。

Verse 11

सहस्माभिस्तु भोक्तव्यं यत्किं चिद्दृश्यते त्विह / अस्माकं कल्पिते श्राद्धे युष्मानप्राशनं हि वै

ここに見えるものは何であれ、我らと共に享受されるべきである。我らが定めるシュラーダにおいて、汝らは必ず供物の食を受けるであろう。

Verse 13

भविष्यति मनुष्येषु सत्यमे तद्ब्रुवामहे / माल्यैर्गन्धैस्तथान्नेन युष्मानग्रे ऽर्च्चयिष्यति /१ १२।१२// अग्रे दत्त्वा तु युष्माकमस्माकं दास्यते ततः / विसर्जनमथास्माकं पूर्वं पश्चात्तु दैवतम्

人々の間でもそのようになる—我らは真実を語る。花鬘と香と食をもって、まず汝らを先に供養するであろう。汝らに先に捧げてから、次に我らへ与える。さらに我らを先に送り、後に神々を送るであろう。

Verse 14

रक्षणं चैव श्राद्धस्य आतिथ्यस्य विधिद्वयम् / भूतानां देवतानां च पितॄणां चैव कर्मणि

シュラーダ（śrāddha）を守ることと、客をもてなす二つの作法は、ブータ、神々（deva）、祖霊（pitṛ）への儀礼行として定められている。

Verse 15

एवं कृते सम्यगेतत्सर्वमेव भविष्यति / एवं दत्त्वा वरं तेषां ब्रह्मा पितृगणैः सह

このように正しく行えば、すべては必ず成就する。かくして彼らに恩寵を授け、ブラフマーは祖霊の群（pitṛ-gaṇa）とともに在した。

Verse 16

क्षमानुग्रहकृद्देवः संचकार यथोदितम् / वेदे पञ्च महायज्ञा नराणां समुदाहृताः

赦しと恩寵を与える神は、告げられたとおりに行った。ヴェーダには、人々のための五つの大供犠（マハーヤジュニャ）が説かれている。

Verse 17

एतान्पञ्च महायज्ञान्निर्वपेत्सततं नरः / यत्र स्थास्यन्ति दातारस्तत्स्थानं वै निबोधत

人はこれら五つのマハーヤジュニャを常に修すべきである。施し手たちが立つ場所がどこか、それをよく知りなさい。

Verse 18

निर्भयं विरजस्कं च निःशोकं निर्व्यथक्लमम् / ब्राह्मं स्थानमवाप्नोति सर्वलोकपुरस्कृतम्

彼は、恐れなく、塵垢（rajas）に染まらず、憂いなく、痛みと疲労のない梵の境地に至る。それはあらゆる世界に尊ばれる。

Verse 19

शूद्रेणापि च कर्त्तव्याः पञ्चैते मन्त्रवर्जिताः / अतो ऽन्यथा तु यो भुङ्क्ते स ऋणं नित्यमश्नुते

シュードラであっても、この五つの大供犠はマントラなしに行うべきである。これに背いてただ享受する者は、常に負債（ṛṇa）を負う。

Verse 20

ऋणं भुङ्क्ते स पापात्मा यः पचेदात्मकारणात् / तस्मान्निर्वर्तयेत्पञ्च महायज्ञान्सदा बुधः

自分のためだけに煮炊きする者は罪ある者で、負債（ṛṇa）を食らう。ゆえに賢者は常に五つの大供犠（マハーヤジュニャ）を行うべきである。

Verse 21

उदक्पूर्वे बलिं कुर्यादुदकान्ते तथैव च / बलिं सुविहितं कुर्या दुच्चैरुच्चतरं क्षिपेत्

水の始まりで供物（バリ）を捧げ、また水の終わりでも同様にせよ。供物を正しく整え、高き所へ、さらに高き所へと捧げ置くべきである。

Verse 22

परशृङ्गं गवां मूत्रं बलिं सूत्रं समुत्क्षिपेत् / तन्निवेद्यो भवेत्पिण्डः पितॄणां यस्तु जीवति

もう一方の角の方、ゴームートラの近くで、供物（バリ）と儀礼の糸（スートラ）を持ち上げて投げ上げよ。かくして生きる者は、祖霊（ピトリ）に供えるピンダとなる。

Verse 23

इष्टेनान्नेन भक्ष्यैश्च भोजयेच्च यथाविधि / निवेद्यं केचिदिच्छन्ति जीवन्त्यपि हि यत्नतः

好ましい食と供物の菓子で、作法のとおりに食を施せ。供物（ニヴェーディヤ）を望む者もおり、彼らは努めによってなお生を保つ。

Verse 24

देवदेवा महात्मानो ह्येते पितर इत्युत / इच्छन्ति केचिदाचार्यः पश्चात्पिण्डनिवेदनम्

この大いなる祖霊ピタラは「神々の神」とも称される。ある師（アーチャーリヤ）は、ピṇḍa（供食団）の奉献を後に行うことを望む。

Verse 25

पूजनं चैव विप्रणां पूर्वमेवेह नित्यशः / तद्धिधर्मार्थकुशलो नेत्युवाच बृहस्मतिः

ここでは常にまずヴィプラ（婆羅門）を礼拝すべきである。法と利に通じたブリハスパティは「そうではない」と述べた。

Verse 26

पूर्वं निवेदयेत्पिण्डान्पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत् / योगात्मानो महात्मानः पितरो योग संभवाः

まずピṇḍa（供食団）を奉げ、次にヴィプラ（婆羅門）に食を施すべきである。ピタラはヨーガの本性を持つ大霊で、ヨーガより生じた。

Verse 27

सोममाप्याययन्त्येते पितरो योगसंस्थिताः / तस्माद्दद्याच्छुचिः पिण्डान्योगेभ्यस्तत्परायणः

ヨーガに安住するこのピタラはソーマを満たし養う。ゆえに清浄となり、ヨーガに帰依してピṇḍaを奉げよ。

Verse 28

पितॄणां हि भवेदेतत्साक्षादिव हुतं हविः / ब्रह्मणानां सहस्रस्य योगस्थं ग्रासयेद्यदि

これはピタラにとって、まるでホーマにおいて直接捧げられた供物（ハヴィス）のようである。もしヨーガに安住する一人の婆羅門に、千人分に等しい食を施すなら。

Verse 29

यजमानं च भोक्तॄंश् च नौरिवाम्भसि तारयेत् / असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

祭主（ヤジャマーナ）と食を受ける者たちを、水上の舟のように渡らせよ。不善がえこひいきされ、善人が侮られるところでは。

Verse 30

दण्डो दैवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः / इत्वा मम सधर्माणं बालिशं यस्तु भोजयेत्

そこでは神々の定めた苛烈な罰がただちに下る。我と同じダルマの素朴な者を欺き、食を受けさせる者には。

Verse 31

आदिकर्म समुत्सृज्य दाता तत्र विनश्यति / पिण्डमग्नौ सदा दद्यद्भोगार्थी प्रथमं नरः

初めの儀礼を捨てれば、施す者はそこで滅びる。享受を望む人は、まず常に聖火にピンダ（供物）を捧げよ。

Verse 32

दद्यात्प्रजार्थी यत्नेन मध्यमं मन्त्रपूर्वकम् / उत्तमां कान्तिमन्विच्छन्गोषु नित्यं प्रयच्छति

子孫を望む者は、努めてマントラを先にして中ほどの布施をせよ。最上の輝きを求める者は、常に牛に施しを与える。

Verse 33

प्रज्ञां चैव यशः कीर्त्तिमप्सु वै संप्रयच्छति / प्रार्थयन्दीर्घामायुश्च वायसेभ्यः प्रयच्छति

智慧と名声と誉れを求めるなら、水に布施を捧げよ。長寿を願うなら、烏に施しを与えよ。

Verse 34

सोकुमार्यमथान्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रयच्छति / एवमेतत्समुद्दिष्टं पिण्डनिर्वपणे फलम्

柔和さと優美さを求める者は、それを鶏に施し供えよ。これこそが、ピンダ（供団）を供える儀礼の果報であると説かれる。

Verse 35

आकाशे गमयेद्वापि अप्सु वा दक्षिणामुखः / पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिग्भेवेत्

南に面して、ピンダを虚空へ送ってもよく、水に捧げてもよい。祖霊ピトリの住処は虚空であり、南こそその方角である。

Verse 36

एके विप्राः पुनः प्राहुः पिण्डोद्धरणमग्रतः / अनुज्ञातस्तु तैर्विप्रैः कामसुद्ध्रियतामित्

あるバラモンたちはまた言う――まずピンダ・ウッダラナ、すなわち前分を取り上げる作法を行うべきである。彼らの許しがあれば、この法は望むままに採用してよい。

Verse 37

पुष्पाणां च फलानां च भक्ष्याणामन्नतस्तथा / अग्रमुद्धृत्य सर्वेषां जुहुयाद्धव्यवाहने

花・果実・食物・飯のすべてについて、まず先分を取り分け、供物を運ぶ火神ハヴ்யヴァーハナの火に投じて供養せよ。

Verse 38

भङ्यमन्नं तथा पेयं मूलानि च फलानि च / हुत्वाग्नौ च ततः पिण्डान्निर्वपेद्दक्षिणा मुखः

炒った（あるいは搗いた）食、飲み物、根菜と果実を火に供えてから、南に面し、ピンダを定法により供え置け。

Verse 39

वैवस्वताय सोमाय हुत्वा पिण्डान्निवेद्य च / उदकान्नयनं कृत्वा पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत्

ヴァイヴァスヴァタ（閻魔）とソーマにホーマを捧げ、ピンダを供え、さらに水の供養（タルパナ）を行ったのち、ブラーフマナたちに食を施すべきである。

Verse 40

अनुपूर्वं ततो विप्रान्भक्ष्यैरन्नैश्च शक्तितः / स्निग्धैरुष्णैः सुगन्धैश्च तर्पयेत्तान्रसैरपि

次いで順に、力の及ぶかぎり、菓子と食事をもって、油潤い、温かく、香り高い料理や滋味の汁によっても、ブラーフマナたちを満ち足らせよ。

Verse 41

एकाग्रः पर्युपासीनः प्रयतः प्राञ्जलिः स्थितः / तत्परः श्रद्दधानश्च कामानाप्नोति मानवः

心を一つにして傍らに侍り、身を慎み、合掌して立ち、ただそれに専念し信を抱く人は、望む果報を得る。

Verse 42

अक्षुद्रत्वं कृतज्ञत्वं दाक्षिण्यं संस्कृतं वचः / तपो यज्ञांश्च दानं च प्रयच्छन्ति पितामहाः

ピターマハ（祖霊）は、狭量ならぬ心、恩を知ること、慈しみ、整った言葉、苦行（タパス）、祭祀（ヤジュニャ）、そして布施（ダーナ）を授ける。

Verse 43

अतः परं विधिं सौम्यं भुक्तवत्सु द्विजातिषु / आनुपूर्व्येण विहितं तन्मे निगदतः शृणु

やさしき者よ、二度生まれの者たちが食事を終えたのち、次に順序立てて定められた作法を、わたしの語るところとして聞け。

Verse 44

प्रोक्ष्य भूमिमथोद्धृत्य पूर्वं पितृपरायणः / ततो ऽन्निविकिरं कुर्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा

大地に浄水を灑ぎ、土を起こしたのち、まず祖霊（ピトリ）に帰依して、定められた作法の行として食供を撒き施すべきである。

Verse 45

स्वधा वाच्य ततो विप्रान् विधिवद्भूरितक्षिणान् / अन्नशेषमनुज्ञाप्य सत्कृत्य द्विजसत्तमान्

次に「スヴァダー」と唱え、作法に従って多くのダクシナーを添えてヴィプラ（婆羅門）を供養する。残りの食を許可していただき、最勝の二生者を丁重にもてなす。

Verse 46

प्राञ्जलिः प्रयतश्चैव अनुगम्य विसर्जयेत्

そして合掌し、身を慎みつつ、後に従って見送り、丁重に辞して送り出す。