Next Verse

Shloka 1

Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मन्वन्तरवर्णनं नामाष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः समाप्तो ऽयं ब्रह्माण्डमहापुराणपूर्वभागः श्रीगणेशाय नमः अथ ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भः / शांशपायन उवाच पादः शेक्तो द्वितीयस्तु अनुषङ्गेन नस्त्वया / तृतीयं विस्तरात्पादं सोपोद्धातं प्रवर्त्तय

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde manvantaravarṇanaṃ nāmāṣṭātriṃśattamo 'dhyāyaḥ samāpto 'yaṃ brahmāṇḍamahāpurāṇapūrvabhāgaḥ śrīgaṇeśāya namaḥ atha brahmāṇḍamahāpurāṇamadhyabhāgaprārambhaḥ / śāṃśapāyana uvāca pādaḥ śekto dvitīyastu anuṣaṅgena nastvayā / tṛtīyaṃ vistarātpādaṃ sopoddhātaṃ pravarttaya

かくして、ヴァーユが説いた『聖ブラフマाण्ड・マハープラーナ』前分、第二のアヌシャṅガ・パーダにおいて、「マンヴァンタラ叙述」と名づく第三十八章は終わった。これが『ブラフマाण्ड・マハープラーナ』前分である。聖ガネーシャに帰命し奉る。ここに『ブラフマाण्ड・マハープラーナ』中分の開始。シャーンシャパーヤナは言った。「おおスータよ、汝はアヌシャṅガを伴い第二のパーダを語り終えた。今や序説(ウポッダーター)を添えて、第三のパーダを詳しく展開せよ。」

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formसमाप्त्यर्थक-अव्यय (thus/end marker)
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक: श्री + ब्रह्माण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; कर्मधारय-समास (honorific + title)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक: महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय-समास
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु-प्रोक्त (प्रातिपदिक: वायु + प्रोक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुष (वायुनाऽप्रोक्तम्)
पूर्वभागेin the first part
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक: पूर्व + भाग)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (पूर्वः भागः)
द्वितीयेin the second (sub-part)
द्वितीये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
अनुषङ्गपादेin the Anuṣaṅga section (pāda)
अनुषङ्गपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुषङ्ग-पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (अनुषङ्गस्य पादः)
मन्वन्तरवर्णनम्the description of the Manvantaras
मन्वन्तरवर्णनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर-वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (मन्वन्तरस्य वर्णनम्)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक-अव्यय (particle: called/named)
अष्टात्रिंशत्तमःthirty-eighth
अष्टात्रिंशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टा-त्रिंशत्-तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक; द्विगु-समास (अष्टात्रिंशत् = 38)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समाप्तःis concluded
समाप्तः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootसमाप्त (कृदन्त; √आप् धातु with सम्-उपसर्ग)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (is concluded)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
ब्रह्माण्डमहापुराणपूर्वभागःthe first part of the Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
ब्रह्माण्डमहापुराणपूर्वभागः:
Apposition (समनाधिकरण/Identifier)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड-महापुराण-पूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (ब्रह्माण्डमहापुराणस्य पूर्वभागः)
श्रीगणेशायto Śrī Gaṇeśa
श्रीगणेशाय:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative)
TypeNoun
Rootश्री-गणेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative/4th), एकवचन; कर्मधारय (honorific + name)
नमःsalutation
नमः:
Sambandha (सम्बन्ध/Salutation)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
Formनमस्कारार्थक-निपात (indeclinable used in salutations)
अथnow
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formआरम्भार्थक-अव्यय (now/then)
ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भःthe beginning of the middle part of the Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड-महापुराण-मध्यभाग-प्रारम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (…स्य प्रारम्भः)
शांशपायनःŚāṃśapāyana
शांशपायनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशांशपायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (speaker)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पादःsection/pāda
पादः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शेकतःpossible/capable (reading uncertain)
शेकतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशेकत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (textual variant; sense: 'capable/possible' intended)
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)
अनुषङ्गेनwith connection/continuation (anuṣaṅga)
अनुषङ्गेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअनुषङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
नःof us/for us
नः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन; enclitic
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन
तृतीयम्third
तृतीयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
विस्तरात्in detail/at length
विस्तरात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; हेत्वर्थ/प्रकारार्थ (in detail/from elaboration)
पादम्the section/pāda
पादम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सोपोद्धातम्with a preface
सोपोद्धातम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस-उपोद्घात (प्रातिपदिक: स + उपोद्घात)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (सह उपोद्घातेन = with a preface)
प्रवर्त्तयset forth/expound
प्रवर्त्तय:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु) with प्र-उपसर्ग, causative sense (प्रवर्तय)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative)