Adhyaya 27

Verse 1

श्रीउद्धव उवाच क्रियायोगं समाचक्ष्व भवदाराधनं प्रभो । यस्मात्त्वां ये यथार्चन्ति सात्वता: सात्वतर्षभ ॥ १ ॥

シュリー・ウッダヴァは言った。「愛しき主よ、帰依者の主よ、御神像としての御身を礼拝するための定められた方法、すなわちクリヤー・ヨーガを私に説いてください。サートヴァタの雄よ、その礼拝を行う者の資格は何か、いかなる根拠に立つのか、そして具体の作法はいかなるものか。」

Verse 2

एतद् वदन्ति मुनयो मुहुर्नि:श्रेयसं नृणाम् । नारदो भगवान् व्यास आचार्योऽङ्गिरस: सुत: ॥ २ ॥

偉大な聖仙たちは、このような礼拝こそ人間の生における最高の利益をもたらすと繰り返し説く。これはナーラダ牟尼、バガヴァーン・ヴィヤーサデーヴァ、そして私自身の霊的師ブリハスパティの見解である。

Verse 3

नि:सृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानज: । पुत्रेभ्यो भृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भव: ॥ ३ ॥ एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्‍त्रीशूद्राणां च मानद ॥ ४ ॥

最も寛大なる主よ、神像（アルチャ）礼拝のこの法は、まずあなたの蓮華の御口より流れ出ました。ついで無生の梵天（ブラフマー）が、ブリグを筆頭とする子らに語り、また主シヴァが女神パールヴァティーに教え給いました。この道はあらゆるヴァルナとアーシュラマに受け入れられ、ふさわしいものです。ゆえに私は、女性やシュードラにとっても、あなたをアルチャムールティとして礼拝することこそ、諸修行の中で最上の利益をもたらすと考えます。

Verse 4

नि:सृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानज: । पुत्रेभ्यो भृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भव: ॥ ३ ॥ एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् । श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्‍त्रीशूद्राणां च मानद ॥ ४ ॥

最も寛大なる主よ、神像（アルチャ）礼拝のこの法は、まずあなたの蓮華の御口より流れ出ました。ついで無生の梵天（ブラフマー）が、ブリグを筆頭とする子らに語り、また主シヴァが女神パールヴァティーに教え給いました。この道はあらゆるヴァルナとアーシュラマに受け入れられ、ふさわしいものです。ゆえに私は、女性やシュードラにとっても、あなたをアルチャムールティとして礼拝することこそ、諸修行の中で最上の利益をもたらすと考えます。

Verse 5

एतत् कमलपत्राक्ष कर्मबन्धविमोचनम् । भक्ताय चानुरक्ताय ब्रूहि विश्वेश्वरेश्वर ॥ ५ ॥

蓮華の花弁のごとき眼をもつお方、宇宙の諸主の上に立つ至上主よ、業（カルマ）の束縛を解くこの道を、あなたに帰依し慕う僕に、どうか正しく説き明かしてください。

Verse 6

श्रीभगवानुवाच न ह्यन्तोऽनन्तपारस्य कर्मकाण्डस्य चोद्धव । सङ्‌क्षिप्तं वर्णयिष्यामि यथावदनुपूर्वश: ॥ ६ ॥

至上主は言われた。「愛しきウッダヴァよ、アルチャ礼拝に関する無数のヴェーダ規定には尽きることがない。ゆえに私は、正しく、順を追って、簡潔に汝に説き示そう。」

Verse 7

वैदिकस्तान्त्रिको मिश्र इति मे त्रिविधो मख: । त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना मां समर्चरेत् ॥ ७ ॥

我が受け取る供犠（ヤジュニャ）には三種がある。すなわちヴェーダ式、タントラ式、そして混合法である。この三つのうち望む方法を選び、その規定に従って慎み深く我を正しく礼拝すべきである。

Verse 8

यदा स्वनिगमेनोक्तं द्विजत्वं प्राप्य पूरुष: । यथा यजेत मां भक्त्या श्रद्धया तन्निबोध मे ॥ ८ ॥

今、信心をもって聞きなさい。ヴェーダの規定により二度生まれ（ドヴィジャ）の位を得た者が、いかにバクティと श्रद्धाをもって我を礼拝すべきか、私は明確に説こう。

Verse 9

अर्चायां स्थण्डिलेऽग्नौ वा सूर्ये वाप्सु हृदि द्विज: । द्रव्येण भक्तियुक्तोऽर्चेत् स्वगुरुं माममायया ॥ ९ ॥

ドヴィジャは、偽りなくバクティをもって、ふさわしい供物を捧げつつ、我を—礼拝すべき主であり自らの師の姿でもある我を—礼拝せよ。礼拝の場は、神像、地面、火、太陽、水、あるいは自らの心中である。

Verse 10

पूर्वं स्‍नानं प्रकुर्वीत धौतदन्तोऽङ्गशुद्धये । उभयैरपि च स्‍नानं मन्त्रैर्मृद्ग्रहणादिना ॥ १० ॥

まず歯を清めて沐浴し、身体を浄めよ。次に土などを身に塗り、ヴェーダとタントラの両方のマントラを唱えつつ、第二の浄化を行うべきである。

Verse 11

सन्ध्योपास्त्यादिकर्माणि वेदेनाचोदितानि मे । पूजां तै: कल्पयेत् सम्यक् सङ्कल्प: कर्मपावनीम् ॥ ११ ॥

心を我に定め、ヴェーダにより定められたサンディヤーの修行やガーヤトリー誦持などの務めによって、正しいサンカルパをもって我を礼拝せよ。これらの行いは果報を求める業の反作用を浄める。

Verse 12

शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता ॥ १२ ॥

主の神像（プラティマー）は八種と説かれる。すなわち、石、木、金属、土、塗り固めたもの、描かれたもの、砂、心に観ずるもの、または宝石によるもの。

Verse 13

चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमन्दिरम् । उद्वासावाहने न स्त: स्थिरायामुद्धवार्चने ॥ १३ ॥

万生の依処たる主の神像は、臨時（可動）と恒久（不動）の二様に安置される。だが愛しきウッダヴァよ、恒久に招来された神像は決して送り返してはならない。

Verse 14

अस्थिरायां विकल्प: स्यात् स्थण्डिले तु भवेद् द्वयम् । स्‍नपनं त्वविलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम् ॥ १४ ॥

臨時の安置では招来と送還は任意でよい。だが聖なる地面に描いた神格には、この二つの儀礼を常に行うべきである。沐浴は水で行うが、土・彩色・木の像には水を避け、丁寧な拭浄のみが定められる。

Verse 15

द्रव्यै: प्रसिद्धैर्मद्याग: प्रतिमादिष्वमायिन: । भक्तस्य च यथालब्धैर्हृदि भावेन चैव हि ॥ १५ ॥

わたしは神像などの姿において、最上の供物を捧げ、偽りなく礼拝されるべきである。だが物欲を離れた信者は、得られるもの何であれそれで礼拝し、さらには心中で、想念の供物をもってバーヴァと共に礼拝してよい。

Verse 16

स्‍नानालङ्करणं प्रेष्ठमर्चायामेव तूद्धव । स्थण्डिले तत्त्वविन्यासो वह्नावाज्यप्लुतं हवि: ॥ १६ ॥ सूर्ये चाभ्यर्हणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभि: । श्रद्धयोपाहृतं प्रेष्ठं भक्तेन मम वार्यपि ॥ १७ ॥

愛しきウッダヴァよ、寺院のアルチャ礼拝では、沐浴と荘厳が最もわたしを喜ばせる。聖地の地面に描いた神格には、タットヴァ・ヴィニヤーサが最も愛しい。祭火には、ギーに浸した胡麻と大麦の供物が最上である。太陽には、ウパスターナとアルギャが好ましい。水の姿としては、水そのものを捧げてわたしを礼拝せよ。実に、信をもって信者が捧げるものは何であれ—たとえ僅かな水であっても—わたしにとって最も愛しい。

Verse 17

स्‍नानालङ्करणं प्रेष्ठमर्चायामेव तूद्धव । स्थण्डिले तत्त्वविन्यासो वह्नावाज्यप्लुतं हवि: ॥ १६ ॥ सूर्ये चाभ्यर्हणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभि: । श्रद्धयोपाहृतं प्रेष्ठं भक्तेन मम वार्यपि ॥ १७ ॥

愛しきウッダヴァよ、寺院のアルチャ礼拝では、沐浴と荘厳が最もわたしを喜ばせる。聖地の地面に描いた神格には、タットヴァ・ヴィニヤーサが最も愛しい。祭火には、ギーに浸した胡麻と大麦の供物が最上である。太陽には、ウパスターナとアルギャが好ましい。水の姿としては、水そのものを捧げてわたしを礼拝せよ。実に、信をもって信者が捧げるものは何であれ—たとえ僅かな水であっても—わたしにとって最も愛しい。

Verse 18

भूर्यप्यभक्तोपाहृतं न मे तोषाय कल्पते । गन्धो धूप: सुमनसो दीपोऽन्नाद्यं च किं पुन: ॥ १८ ॥

信愛なき者が捧げるいかに豪奢な供物も、わたしを満足させない。だが、わたしを愛するバクタが捧げる些細な供えでさえ、わたしは喜んで受け取る。とりわけ、香油・香・花・灯明・美味なるナイヴェーディヤが愛をもって供されるとき、わたしは深く歓ぶ。

Verse 19

शुचि: सम्भृतसम्भार: प्राग्दर्भै: कल्पितासन: । आसीन: प्रागुदग् वार्चेदर्चायां त्वथ सम्मुख: ॥ १९ ॥

身を清め、供具を整えたなら、礼拝者はクシャ草の先端を東に向けて自らの座を設ける。ついで東または北に面して坐し礼拝する。もし御神像が一所に安置されているなら、その正面に坐すべきである。

Verse 20

कृतन्यास: कृतन्यासां मदर्चां पाणिना मृजेत् । कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् ॥ २० ॥

ニャーサを行い、マントラを唱えつつ身体の諸部に触れて自らを聖別せよ。同様に、わたしのアルチャ（神像）にもニャーサを施し、手で古い花や以前の供物の残りを取り除いて清める。次いで、カラシャと散水用のプロークシャニーヤ器を正しく整えるべきである。

Verse 21

तदद्भ‍िर्देवयजनं द्रव्याण्यात्मानमेव च । प्रोक्ष्य पात्राणि त्रीण्यद्भ‍िस्तैस्तैर्द्रव्यैश्च साधयेत् ॥ २१ ॥

次に、そのプロークシャニーヤの水で、礼拝の場と供物と自らの身体を洒ぎ清める。続いて、水を満たした三つの器を、種々の吉祥なる品で作法どおりに荘厳せよ。

Verse 22

पाद्यार्घ्याचमनीयार्थं त्रीणि पात्राणि देशिक: । हृदा शीर्ष्णाथ शिखया गायत्र्या चाभिमन्त्रयेत् ॥ २२ ॥

パードヤ（御足洗い）・アルギャ（供水）・アーチャマニーヤ（口すすぎ）のために、礼拝者は三つの器を用意する。パードヤの器には「hṛdayāya namaḥ」、アルギャの器には「śirase svāhā」、アーチャマニーヤの器には「śikhāyai vaṣaṭ」を唱えて加持し、さらに三器すべてにガーヤトリー・マントラを誦すべきである。

Verse 23

पिण्डे वाय्वग्निसंशुद्धे हृत्पद्मस्थां परां मम । अण्वीं जीवकलां ध्यायेन्नादान्ते सिद्धभाविताम् ॥ २३ ॥

礼拝者は、風と火によって清められた自らの身体の心蓮華に宿る、万生の根源たる我が至高の微妙身を観想すべきである。それは聖音「オーム」の振動が終わるところで成就者に体験される。

Verse 24

तयात्मभूतया पिण्डे व्याप्ते सम्पूज्य तन्मय: । आवाह्यार्चादिषु स्थाप्य न्यस्ताङ्गं मां प्रपूजयेत् ॥ २४ ॥

信者は、自身の体に自己として遍満するパラマートマンを、悟りに応じた姿として念じ、力の限り礼拝して主に没入する。次いで、適切なマントラを唱えつつ神像の諸肢に触れてパラマートマンを招き、アルチャの形に安置して、我を礼拝すべきである。

Verse 25

पाद्योपस्पर्शार्हणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्च नवभि: कल्पयित्वासनं मम ॥ २५ ॥ पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ॥ २६ ॥

礼拝者は、足洗いの水・口すすぎの水・アルギャなどの供養を整える。まず、法・智・離欲・威徳などを人格化した神々と、我が九つの霊的エネルギーによって飾られた我が座を観想し、それを花房のサフランの糸が輝く八弁の蓮華と見る。次に、ヴェーダとタントラ双方の規定に従い、パーディヤ、アーチャマニーヤ、アルギャ等を捧げよ。これにより享楽と解脱の両方が成就する。

Verse 26

पाद्योपस्पर्शार्हणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् । धर्मादिभिश्च नवभि: कल्पयित्वासनं मम ॥ २५ ॥ पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् । उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ॥ २६ ॥

礼拝者は、足洗いの水・口すすぎの水・アルギャなどの供養を整える。まず、法・智・離欲・威徳などを人格化した神々と、我が九つの霊的エネルギーによって飾られた我が座を観想し、それを花房のサフランの糸が輝く八弁の蓮華と見る。次に、ヴェーダとタントラ双方の規定に従い、パーディヤ、アーチャマニーヤ、アルギャ等を捧げよ。これにより享楽と解脱の両方が成就する。

Verse 27

सुदर्शनं पाञ्चजन्यं गदासीषुधनुर्हलान् । मुषलं कौस्तुभं मालां श्रीवत्सं चानुपूजयेत् ॥ २७ ॥

次に順を追って、主のスダルシャナの円盤、パーンチャジャニヤの法螺貝、棍棒、剣、弓、矢と鋤、ムシャラの武器、カウストゥバ宝珠、花鬘、そして胸のシュリーヴァツァの印を礼拝すべきである。

Verse 28

नन्दं सुनन्दं गरुडं प्रचण्डं चण्डमेव च । महाबलं बलं चैव कुमुदं कमुदेक्षणम् ॥ २८ ॥

また主の随伴者であるナンダとスナンダ、ガルダ、プラチャンダとチャンダ、マハーバラとバラ、クムダとクムデークシャナを礼拝すべきである。

Verse 29

दुर्गां विनायकं व्यासं विष्वक्सेनं गुरून्सुरान् । स्वे स्वे स्थाने त्वभिमुखान् पूजयेत् प्रोक्षणादिभि: ॥ २९ ॥

プロークシャナなどの供物をもって、ドゥルガー、ヴィナーヤカ、ヴィヤーサ、ヴィシュヴァクセーナ、霊的師、そして諸天を礼拝せよ。彼らはそれぞれの所定の位置にあり、主の御神像に向かっているべきである。

Verse 30

चन्दनोशीरकर्पूरकुङ्कुमागुरुवासितै: । सलिलै: स्‍नापयेन्मन्त्रैर्नित्यदा विभवे सति ॥ ३० ॥ स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभि: ॥ ३१ ॥

礼拝者は資力の許すかぎり毎日、白檀・ウシーラ根・樟脳・クンクマ・アグルの香を移した水で、真言を唱えつつ御神像を沐浴させるべきである。また「スヴァルナ・グჰルマ」アヌヴァーカ、「マハープルシャ・ヴィディヤー」、「プルシャ・スークタ」、さらにサーマ・ヴェーダのラージャナ等の歌を誦し歌うべきである。

Verse 31

चन्दनोशीरकर्पूरकुङ्कुमागुरुवासितै: । सलिलै: स्‍नापयेन्मन्त्रैर्नित्यदा विभवे सति ॥ ३० ॥ स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभि: ॥ ३१ ॥

礼拝者は資力の許すかぎり毎日、白檀・ウシーラ根・樟脳・クンクマ・アグルの香を移した水で、真言を唱えつつ御神像を沐浴させるべきである。また「スヴァルナ・グჰルマ」アヌヴァーカ、「マハープルシャ・ヴィディヤー」、「プルシャ・スークタ」、さらにサーマ・ヴェーダのラージャナ等の歌を誦し歌うべきである。

Verse 32

वस्त्र‍ोपवीताभरणपत्रस्रग्गन्धलेपनै: । अलङ्कुर्वीत सप्रेम मद्भ‍क्तो मां यथोचितम् ॥ ३२ ॥

それからわが भक्तは愛をもって、定められた作法に従い、衣・聖紐（ウパヴィータ）・種々の装身具・ティラカの印・花鬘でわたしを飾り、芳香の油でわが御身に塗香すべきである。

Verse 33

पाद्यमाचमनीयं च गन्धं सुमनसोऽक्षतान् । धूपदीपोपहार्याणि दद्यान्मे श्रद्धयार्चक: ॥ ३३ ॥

礼拝者は信心をもって、わたしに足を洗う水とアーチャマナの水、香、花、アクシャタを供え、さらに香煙、灯明などの供物を捧げるべきである。

Verse 34

गुडपायससर्पींषि शष्कुल्यापूपमोदकान् । संयावदधिसूपांश्च नैवेद्यं सति कल्पयेत् ॥ ३४ ॥

信者は力の及ぶ限り、わたしへのナイヴェーディヤとして、グダ（黒糖）、パーヤサ（甘い乳粥）、ギー、シャシュクリー、アープーパ、モーダカ、サンヤーヴァ、ヨーグルト、野菜のスープなどの美味なる食を整えて供えるべきである。

Verse 35

अभ्यङ्गोन्मर्दनादर्शदन्तधावाभिषेचनम् । अन्नाद्यगीतनृत्यानि पर्वणि स्युरुतान्वहम् ॥ ३५ ॥

特別な折には、また可能なら日々、神像に香油を塗って按摩し、鏡をお見せし、歯を清めるダンタダーवनの枝を供え、パンチャームリタで沐浴し、豊かな食供を捧げ、歌と舞の奉愛でお喜ばせすべきである。

Verse 36

विधिना विहिते कुण्डे मेखलागर्तवेदिभि: । अग्निमाधाय परित: समूहेत् पाणिनोदितम् ॥ ३६ ॥

経典の規定に従って設けたクンダに、メーカラー（聖なる帯の区画）、供犠の穴と祭壇の盛土を備え、信者はヤジュニャの火を据えて点じるべきである。さらに自らの手で薪を周囲に積み、火を勢いよく燃え立たせよ。

Verse 37

परिस्तीर्याथ पर्युक्षेदन्वाधाय यथाविधि । प्रोक्षण्यासाद्य द्रव्याणि प्रोक्ष्याग्नौ भावयेत माम् ॥ ३७ ॥

地にクシャ草を敷き、水を灑いで清めたのち、定めに従ってアンヴァーダーナの儀を行う。次に供物の品々を整え、灑水器の水でそれらを浄め、そして火中においてわたしを観想すべきである。

Verse 38

तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥

賢き信者は、溶けた黄金のごとき色を帯び、四臂に法螺貝・円盤・棍棒・蓮華を輝かせ、常に寂静で、蓮の蕊の色の衣をまとう主の御姿を観想すべきである。

Verse 39

तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥

またハリを観想せよ。御冠、腕輪、腰帯、優れた腕飾りはきらめき、胸にはシュリーヴァツァの印、光り輝くカウストゥバ宝珠、そして森の花の首飾り（ヴァナマーラー）が荘厳する。

Verse 40

तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥

このように観想し礼拝したのち、供犠のギーに浸した薪を火中に投じ、さらにアーガーラ（āghāra）とギーの分供を行い、ギーに満たされた供物（havis）を法にかなって捧げるべきである。

Verse 41

तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजै: । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ॥ ३८ ॥ स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ॥ ३९ ॥ ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हवि: ॥ ४० ॥ जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानत: । धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रै: स्विष्टिकृतं बुध: ॥ ४१ ॥

賢者はムーラ・マントラにより十六種のアルチャナーの作法に従って供火し、さらに法にかなって、ダルマ等の神々へ各々の真言を唱えつつ「スヴィシュティ・クリット」の供物を捧げるべきである。

Verse 42

अभ्यर्च्याथ नमस्कृत्य पार्षदेभ्यो बलिं हरेत् । मूलमन्त्रं जपेद् ब्रह्म स्मरन्नारायणात्मकम् ॥ ४२ ॥

かくして礼拝し頂礼したのち、主の親近の従者たちに供物（バリ）を捧げよ。次に、至上の真理をナーラーヤナそのものとして念じつつ、本尊のムーラ・マントラを静かに唱えるべきである。

Verse 43

दत्त्वाचमनमुच्छेषं विष्वक्सेनाय कल्पयेत् । मुखवासं सुरभिमत् ताम्बूलाद्यमथार्हयेत् ॥ ४३ ॥

さらにもう一度、御神像に口をすすぐためのアーチャマナの水を捧げ、主の食物の余福をヴィシュヴァクセーナに供える。次いで、芳香あるムカヴァーサと、用意したタンブーラ（檳榔）などを御前に捧げる。

Verse 44

उपगायन् गृणन् नृत्यन् कर्माण्यभिनयन् मम । मत्कथा: श्रावयन् श‍ृण्वन् मुहूर्तं क्षणिको भवेत् ॥ ४४ ॥

人々と共に歌い、声高く称え、舞い踊り、わが超越のリーラーを演じ、またわが物語を語り聞くことによって、 भक्तはしばらくその祝祭の歓喜に没入すべきである。

Verse 45

स्तवैरुच्चावचै: स्तोत्रै: पौराणै: प्राकृतैरपि । स्तुत्वा प्रसीद भगवन्निति वन्देत दण्डवत् ॥ ४५ ॥

भक्तは、プラーナや他の古き聖典、また世の伝承にあるさまざまな讃歌と祈りをもって主を讃嘆し、そして「おおバガヴァーン、どうか憐れみたまえ」と祈りつつ、杖のごとく全身を投げ出すダンダヴァットの礼拝を捧げるべきである。

Verse 46

शिरो मत्पादयो: कृत्वा बाहुभ्यां च परस्परम् । प्रपन्नं पाहि मामीश भीतं मृत्युग्रहार्णवात् ॥ ४६ ॥

御神像の御足に頭を置き、次に合掌して主の御前に立ち、こう祈るべきである。「おおイーシャよ、あなたに帰依したこの私をお守りください。私はこの輪廻の大海を恐れ、まるで死の口に立つかのようです。」

Verse 47

इति शेषां मया दत्तां शिरस्याधाय सादरम् । उद्वासयेच्चेदुद्वास्यं ज्योतिर्ज्योतिषि तत् पुन: ॥ ४७ ॥

このように祈ったのち、 भक्तはわたしが授ける余福を敬って頭上に戴くべきである。もしその御神像が礼拝の終わりにお還りいただくべきものであれば、送神（ウドヴァーサナ）を行い、その臨在の光を、己が心蓮の光のうちへ再び納める。

Verse 48

अर्चादिषु यदा यत्र श्रद्धा मां तत्र चार्चयेत् । सर्वभूतेष्वात्मनि च सर्वात्माहमवस्थित: ॥ ४८ ॥

いつどこであれ、アルチャ（神像）としての我、あるいは正統なる他の顕現としての我に信が生じたなら、その形相のままに我を礼拝せよ。我は一切衆生のアートマンの内にも、また本来の自性として別にも在り、万有の至上霊として住している。

Verse 49

एवं क्रियायोगपथै: पुमान् वैदिकतान्त्रिकै: । अर्चन्नुभयत: सिद्धिं मत्तो विन्दत्यभीप्सिताम् ॥ ४९ ॥

このように、ヴェーダとタントラに定められたクリヤー・ヨーガの諸道によって我を礼拝する者は、今生と来世の両方において、我より望む成就を得る。

Verse 50

मदर्चां सम्प्रतिष्ठाप्य मन्दिरं कारयेद् द‍ृढम् । पुष्पोद्यानानि रम्याणि पूजायात्रोत्सवाश्रितान् ॥ ५० ॥

信徒は我のアルチャ神像をしかと安置し、堅固な寺院を建立し、さらに日々の供養、神像の行列、祝祭のための花を備える麗しい花園を設けよ。

Verse 51

पूजादीनां प्रवाहार्थं महापर्वस्वथान्वहम् । क्षेत्रापणपुरग्रामान् दत्त्वा मत्सार्ष्टितामियात् ॥ ५१ ॥

日々の供養と大祭が絶えず流れ続くように、神像に土地・市・町・村を奉納する者は、我と等しい繁栄を得る。

Verse 52

प्रतिष्ठया सार्वभौमं सद्मना भुवनत्रयम् । पूजादिना ब्रह्मलोकं त्रिभिर्मत्साम्यतामियात् ॥ ५२ ॥

主の神像を安置すれば全地の王となり、主の寺院を建立すれば三界の支配者となり、神像を礼拝し奉仕すれば梵天界に至る。これら三つを成す者は、我と等しい超越の姿を得る。

Verse 53

मामेव नैरपेक्ष्येण भक्तियोगेन विन्दति । भक्तियोगं स लभत एवं य: पूजयेत माम् ॥ ५३ ॥

果報を求めず、執着なきバクティ・ヨーガによってただ我のみを得る者は、我に到達する。ゆえに、我が説いた方法に従って我を礼拝する者は、ついに我への清浄なるバクティを得る。

Verse 54

य: स्वदत्तां परैर्दत्तां हरेत सुरविप्रयो: । वृत्तिं स जायते विड्भुग् वर्षाणामयुतायुतम् ॥ ५४ ॥

天神やバラモンの財を、かつて自分が施したものであれ他者が施したものであれ盗む者は、来世において糞中の虫となり一億年を過ごさねばならない。

Verse 55

कर्तुश्च सारथेर्हेतोरनुमोदितुरेव च । कर्मणां भागिन: प्रेत्य भूयो भूयसि तत् फलम् ॥ ५५ ॥

盗みを行う者だけでなく、助ける者、そそのかす者、あるいはただ是認する者も、来世においてその業の報いを分かち受ける。関与の度合いに応じて、それぞれ相応の結果を受けねばならない。