Adhyaya 6

Verse 1

ब्रह्मोवाच वाचां वह्नेर्मुखं क्षेत्रं छन्दसां सप्त धातव: । हव्यकव्यामृतान्नानां जिह्वा सर्वरसस्य च ॥ १ ॥

ブラフマーは言った。ヴィラート・プルシャの口は言葉の生起の中心であり、その主宰神はアグニである。御身の皮膚とさらに六つの層はヴェーダの韻律の生起の場であり、御舌はデーヴァ、祖霊、そして人々に捧げられるハヴィヤとカヴィヤ、アムリタ、種々の食物と美味の源である。

Verse 2

सर्वासूनां च वायोश्च तन्नासे परमायणे । अश्विनोरोषधीनां च घ्राणो मोदप्रमोदयो: ॥ २ ॥

その両鼻孔は、われらのプラーナ・ヴァーユとあらゆる風の生起の中心である。御身の嗅覚の力からアシュヴィニー・クマーラの神々と種々の薬草が現れ、御息のエネルギーから多様な芳香が生ずる。

Verse 3

रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिव: सूर्यस्य चाक्षिणी । कर्णौ दिशां च तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयो: ॥ ३ ॥

その眼はあらゆる形相の生起の中心であり、輝いて照らす。眼球は太陽と天界の諸世界のごとく。耳は四方より聞き、すべてのヴェーダを収める器である。さらに聴覚は、アーカーシャ（虚空）と種々の音の生起の中心である。

Verse 4

तद्गात्रं वस्तुसाराणां सौभगस्य च भाजनम् । त्वगस्य स्पर्शवायोश्च सर्वमेधस्य चैव हि ॥ ४ ॥

その身体の表面は、万物の働く原理の育まれる場であり、あらゆる吉祥の器である。御身の皮膚は動く風のように、種々の触覚の生起の中心であり、またあらゆるヤジュニャ（祭祀）が執り行われる場所でもある。

Verse 5

रोमाण्युद्भिज्जजातीनां यैर्वा यज्ञस्तु सम्भृत: । केशश्मश्रुनखान्यस्य शिलालोहाभ्रविद्युताम् ॥ ५ ॥

主の御身の毛はあらゆる植物の因となり、とりわけヤジュニャに用いられる樹木を生じさせる。御髪と御髭は雲の蔵であり、御爪は岩石・鉄鉱・稲妻の生起するところである。

Verse 6

बाहवो लोकपालानां प्रायश: क्षेमकर्मणाम् ॥ ६ ॥

主の御腕は、ローカパーラをはじめ衆生を守護する指導者たちが安寧の務めを成すための実り豊かな場である。

Verse 7

विक्रमो भूर्भुव: स्वश्च क्षेमस्य शरणस्य च । सर्वकामवरस्यापि हरेश्चरण आस्पदम् ॥ ७ ॥

かくして主の前進する御歩みは、地界・空界・天界（bhūr・bhuvaḥ・svaḥ）の拠り所であり、また我らの安寧と帰依の支えである。あらゆる望みの賜物もそこにある。ハリの蓮華の御足は一切の恐れから守護する。

Verse 8

अपां वीर्यस्य सर्गस्य पर्जन्यस्य प्रजापते: । पुंस: शिश्न उपस्थस्तु प्रजात्यानन्दनिर्वृते: ॥ ८ ॥

主の生殖器より、水・精・創造の力・雨・プラジャーパティが生ずる。そこはまた、子をもうける苦しみを和らげる歓喜の因でもある。

Verse 9

पायुर्यमस्य मित्रस्य परिमोक्षस्य नारद । हिंसाया निऋर्तेर्मृत्योर्निरयस्य गुदं स्मृत: ॥ ९ ॥

ナーラダよ、主の宇宙形相における排泄の口はヤマとミトラの住処である。また主の直腸は、暴力・ナイリティ・死・地獄などの座であると伝えられる。

Verse 10

पराभूतेरधर्मस्य तमसश्चापि पश्‍चिम: । नाड्यो नदनदीनां च गोत्राणामस्थिसंहति: ॥ १० ॥

主の背は、不義（アダルマ）と無知と闇が打ち負かされる場である。主の脈から大河と支流が流れ、主の骨の上には大いなる山々が積み重なる。

Verse 11

अव्यक्तरससिन्धूनां भूतानां निधनस्य च । उदरं विदितं पुंसो हृदयं मनस: पदम् ॥ ११ ॥

主の未顕現の相は大海の住処であり、主の腹はプララヤにおいて物質的に滅したジーヴァの安息所と知られる。主の心は衆生の微細身と心の住処である—賢者はこのように知る。

Verse 12

धर्मस्य मम तुभ्यं च कुमाराणां भवस्य च । विज्ञानस्य च सत्त्वस्य परस्यात्मा परायणम् ॥ १२ ॥

その偉大なる人格者の意識こそが、私の、あなたの、四クマーラの、そしてバヴァ（シヴァ）のダルマの拠り所である。さらにその意識は、真理とサットヴァ、そして超越的知識の住処でもある。

Verse 13

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

私（ブラフマー）から始まり、あなたとバヴァ（シヴァ）に至るまで、あなた以前に生まれた聖仙たち、デーヴァとアスラ、人間、ナーガ、鳥、獣、爬虫類。さらにガンダルヴァ、アプサラー、ヤクシャ、ラークシャサ、ブータの群れ、ウラガ、家畜、祖霊（ピトリ）、シッダ、ヴィディヤーダラ、チャーラナ、樹木。水・地・空に住む多種多様な生命、惑星、星宿、ケートゥ、星々、稲妻と雷鳴——過去・現在・未来の一切は、常に主なるプルシャの宇宙形相（ヴィシュヴァ・ルーパ）に包まれている。しかも主はそれらすべてを超越し、永遠に一ヴィタスティ（九インチ）ほどの姿に住しておられる。

Verse 14

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

私（ブラフマー）から始まり、あなたとバヴァ（シヴァ）に至るまで、あなた以前に生まれた聖仙たち、デーヴァとアスラ、人間、ナーガ、鳥、獣、爬虫類。さらにガンダルヴァ、アプサラー、ヤクシャ、ラークシャサ、ブータの群れ、ウラガ、家畜、祖霊（ピトリ）、シッダ、ヴィディヤーダラ、チャーラナ、樹木。水・地・空に住む多種多様な生命、惑星、星宿、ケートゥ、星々、稲妻と雷鳴——過去・現在・未来の一切は、常に主なるプルシャの宇宙形相（ヴィシュヴァ・ルーパ）に包まれている。しかも主はそれらすべてを超越し、永遠に一ヴィタスティ（九インチ）ほどの姿に住しておられる。

Verse 15

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

我（梵天）から汝、そしてバヴァ（シヴァ）に至るまで、また汝より先に生まれた大牟尼たち、天神と阿修羅、ナーガ、人間、鳥、獣、爬虫—さらに惑星・星宿・彗星・光明・稲妻・雷鳴—これら一切。加えてガンダルヴァ、アプサラー、ヤクシャ、ラークシャサ、ブータの群、ウラガ、諸獣、ピトリ、シッダ、ヴィディヤーダラ、チャーラナ、樹木、そして水・地・空に住む多様な生命—過去・現在・未来を含め—すべては常に主プルシャの宇宙大身（ヴィラート・ルーパ）に包まれている。主はこの宇宙を遍満し、支えておられる。

Verse 16

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

過去・未来・現在——この世にある一切——は、宇宙大身（ヴィラート・ルーパ）として立つバガヴァーン・プルシャそのもの。動くものも動かぬものも、全宇宙は主に覆われ、無限の主が内にも外にも万有を支え治めておられる。

Verse 17

स्वधिष्ण्यं प्रतपन् प्राणो बहिश्च प्रतपत्यसौ । एवं विराजं प्रतपंस्तपत्यन्तर्बहि: पुमान् ॥ १७ ॥

太陽が光を広げて内も外も照らすように、バガヴァーン・プルシャもまた宇宙大身を展開し、創造界の内外において万有を保ち、照らしておられる。

Verse 18

सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् । महिमैष ततो ब्रह्मन् पुरुषस्य दुरत्यय: ॥ १८ ॥

至高のプルシャは不死と無畏の主であり、死と世俗の業果という「糧」を超越しておられる。ああナーラダよ、ブラーフマナよ、ゆえに至上人格の栄光は測りがたい。

Verse 19

पादेषु सर्वभूतानि पुंस: स्थितिपदो विदु: । अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ १९ ॥

賢者は知る。すべての生命はバガヴァーン・プルシャの御足に宿り、そこは御力の四分の一が支える領域である。不死・安穏・無畏は、老いと病の憂いなき至上のダーマにあり、三界の高天を超え、物質の覆いをも超えている。

Verse 20

पादास्त्रयो बहिश्चासन्नप्रजानां य आश्रमा: । अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधोऽबृहद्‍व्रत: ॥ २० ॥

主のエネルギーの四分の三を成す霊的世界は、この物質界の彼方にあり、特に再生を受けぬ者のために設けられている。だが家族生活に執着し、ブラフマチャリヤの誓いを厳守しない者は、三つの物質界の内に住まねばならない。

Verse 21

सृती विचक्रमे विश्वङ्‍साशनानशने उभे । यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रय: ॥ २१ ॥

遍在する至上主は、その諸エネルギーによって、制御の働きとバクティ奉仕という両面を余すところなく統べられる。無明（アヴィディヤー）と真知（ヴィディヤー）の究極の主もまた彼であり、両者の依りどころもそのプルショッタマである。

Verse 22

यस्मादण्डं विराड् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणात्मक: । तद् द्रव्यमत्यगाद् विश्वं गोभि: सूर्य इवातपन् ॥ २२ ॥

その至上人格神から、諸宇宙の球体と、物質要素・性質・感覚から成る宇宙形体（ヴィラート）が生じた。されど彼はそれらの物質的顕現に執着せず、太陽がその光線と熱から別であるように超然としている。

Verse 23

यदास्य नाभ्यान्नलिनादहमासं महात्मन: । नाविदं यज्ञसम्भारान् पुरुषावयवानृते ॥ २३ ॥

大いなる御方マハー・ヴィシュヌの臍の蓮華から私が生まれたとき、供犠（ヤジュニャ）に要る資具は何一つなかった。あの至上人格神の御身の肢体こそが、私の唯一の供犠の備えであった。

Verse 24

तेषु यज्ञस्य पशव: सवनस्पतय: कुशा: । इदं च देवयजनं कालश्चोरुगुणान्वित: ॥ २४ ॥

供犠（ヤジュニャ）を行うには、供物となる獣、サヴァナの草木、クシャ草などの資具が要る。さらに देवयजन の祭壇（ヴェーディ）と、春のような徳に満ちた適時もまた必要である。

Verse 25

वस्तून्योषधय: स्‍नेहा रसलोहमृदो जलम् । ऋचो यजूंषि सामानि चातुर्होत्रं च सत्तम ॥ २५ ॥

他の必要物は、器具、穀物と薬草、ギーなどの聖なる脂、蜜などの甘露、黄金と金属、土と水、さらにリグ・ヴェーダ、ヤジュル・ヴェーダ、サーマ・ヴェーダ、そして祭祀を執り行う四人の祭官（ルトヴィジュ）である、最勝者よ。

Verse 26

नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च । देवतानुक्रम: कल्प: सङ्कल्पस्तन्त्रमेव च ॥ २६ ॥

さらに必要なのは、諸神（デーヴァ）の名を唱えて招くこと、マントラ、ダクシナー（謝礼供物）、誓戒（ヴラタ）；また神々の次第、カルパの規定、サンカルパ（誓願）、そしてタントラの作法である。

Verse 27

गतयो मतयश्चैव प्रायश्चित्तं समर्पणम् । पुरुषावयवैरेते सम्भारा: सम्भृता मया ॥ २७ ॥

行き先（帰趣）と心のあり方、贖罪（プラーヤシュチッタ）と奉献——これら一切の供犠の具は、至上主プルシャの御身の諸部分から、わたしが整え集めたのである。

Verse 28

इति सम्भृतसम्भार: पुरुषावयवैरहम् । तमेव पुरुषं यज्ञं तेनैवायजमीश्वरम् ॥ २८ ॥

かくして、プルシャの御身の諸部分から供犠の具を整え、まさにそのプルシャこそがヤジュニャ（祭祀）であると悟り、彼ご自身によって、主を満足させるために祭祀を行った。

Verse 29

ततस्ते भ्रातर इमे प्रजानां पतयो नव । अयजन् व्यक्तमव्यक्तं पुरुषं सुसमाहिता: ॥ २९ ॥

その後、わが子よ、生類の主である汝の九人の兄弟たちは、深く心を統一し、顕現と非顕現の両相においてプルシャなる主を満足させるため、正しい儀礼により祭祀を行った。

Verse 30

ततश्च मनव: काले ईजिरे ऋषयोऽपरे । पितरो विबुधा दैत्या मनुष्या: क्रतुभिर्विभुम् ॥ ३० ॥

その後、時に応じて、マヌたち、大聖仙たち、祖霊（ピトリ）、博識の神々、ダイティヤ族、そして人々は、至上主ヴィブ（全能者）を喜ばせるため種々の祭祀を執り行った。

Verse 31

नारायणे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् । गृहीतमायोरुगुण: सर्गादावगुण: स्वत: ॥ ३१ ॥

ゆえに、この宇宙のあらゆる物質的顕現は、バガヴァーン・ナーラーヤナのうちに安住する。主は自らの強大なマーヤーの力を自足して受け入れるが、創造の初めにグナと関わるように見えても、本性においては永遠にニルグナである。

Verse 32

सृजामि तन्नियुक्तोऽहं हरो हरति तद्वश: । विश्वं पुरुषरूपेण परिपाति त्रिशक्तिधृक् ॥ ३२ ॥

その御意志によって、私は創造し、ハラ（シヴァ）はその支配のもとで破壊する。しかも主ご自身が、プルシャとしての永遠の至上人格の姿で、三つの力を保持しつつ万有を維持される。

Verse 33

इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि । नान्यद्भगवत: किंचिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ॥ ३३ ॥

わが子よ、汝が尋ねたとおり、私はすべてを語った。確かに知るがよい――原因であれ結果であれ、物質界であれ霊界であれ、存在する一切は至上人格神に依存しており、主と無関係に成り立つものは何もない。

Verse 34

न भारती मेऽङ्ग मृषोपलक्ष्यते न वै क्‍वचिन्मे मनसो मृषा गति: । न मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे यन्मे हृदौत्कण्ठ्यवता धृतो हरि: ॥ ३४ ॥

おおナーラダよ、私は強い渇仰をもってハリの蓮華の御足にすがりついたゆえ、私の言葉が偽りと証されたことは一度もない。心の歩みも妨げられず、感官もまた、束の間の物質への執着によって邪道に堕ちることはない。

Verse 35

सोऽहं समाम्नायमयस्तपोमय: प्रजापतीनामभिवन्दित: पति: । आस्थाय योगं निपुणं समाहित- स्तं नाध्यगच्छं यत आत्मसम्भव: ॥ ३५ ॥

私はブラフマーとして、ヴェーダの智慧の師資相承において成就し、苦行に満ち、ヨーガにも熟達し、プラジャーパティたちに礼拝されているが、それでもなお、我が誕生の根源である主を真実には理解できない。

Verse 36

नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुषां भवच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् । यो ह्यात्ममायाविभवं स्म पर्यगाद् यथा नभ: स्वान्तमथापरे कुत: ॥ ३६ ॥

ゆえに私にとって最善は、ただその御足に帰依することだ。御足こそ輪廻の生死の苦を断ち、最上の吉祥と安楽を授ける。大空でさえ自らの広がりの限界を測れないのに、まして他の者が主の無辺をどうして量れようか。

Verse 37

नाहं न यूयं यद‍ृतां गतिं विदु- र्न वामदेव: किमुतापरे सुरा: । तन्मायया मोहितबुद्धयस्त्विदं विनिर्मितं चात्मसमं विचक्ष्महे ॥ ३७ ॥

シヴァ（ヴァーマデーヴァ）も、あなたがたも、私も、霊的至福の限界を定めることはできない。まして他の神々に何が分かろう。至上主の外的幻力により知性が惑わされ、各々の力に応じて、この顕現した宇宙だけを見ているのである。

Verse 38

यस्यावतारकर्माणि गायन्ति ह्यस्मदादय: । न यं विदन्ति तत्त्वेन तस्मै भगवते नम: ॥ ३८ ॥

私たちが讃嘆のためにその化身と御業を歌い上げるにもかかわらず、真実にはほとんど完全に知られ得ない、その至上人格神に敬礼しよう。

Verse 39

स एष आद्य: पुरुष: कल्पे कल्पे सृजत्यज: । आत्मात्मन्यात्मनात्मानं स संयच्छति पाति च ॥ ३९ ॥

この方こそ原初のプルシャ、未生の主である。劫ごとにこの顕現宇宙を創造するが、創造は主の内に起こり、素材も現れもすべて主自身の展開である。しばらく保ち、やがて再び自らの内へと収められる。

Verse 40

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

至上主は一切の物質的汚れを離れた完全に清浄なる御方。絶対真理にして円満な知の体現者であり、無始無終、ニルグナ（属性を超越）にして常住、二つとない唯一者である。

Verse 41

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

おお聖仙ナーラダよ。心と感官が静まり、物質的欲求を離れた牟尼たちのみが主を知り得る。根拠なき論争に溺れれば万事は歪み、主は視界から隠れてしまう。

Verse 42

आद्योऽवतार: पुरुष: परस्य काल: स्वभाव: सदसन्मनश्च । द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि विराट् स्वराट् स्थास्‍नु चरिष्णु भूम्न: ॥ ४२ ॥

カーラナールṇаваシャーイー・ヴィシュヌは至上主の最初の化身である。永遠の時、空間、因果、心、諸元素、変化、グナ、感官、宇宙形相（ヴィラート）、ガルボーダカシャーイー・ヴィシュヌ、そして動不動の一切衆生の総体を統べる主である。

Verse 43

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

この私ブラフマー、バヴァ（シヴァ）、ヤジュニャ（ヴィシュヌ）、ダクシャらのプラジャーパティ、汝らナーラダら、そして天界・空界・地上界・下界の守護者たち——それらは皆、主の超越的威力のごく一分の輝きにすぎない。

Verse 44

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

ガンダルヴァ、ヴィディヤーダラ、チャーラナの主たち、ヤクシャ・ラクシャサ・ウラガ・ナーガの王たち、諸仙の最勝者と祖霊の主、ダイティヤ王・シッダの主・ダーナヴァの首領、さらにプレータ、ピシャーチャ、ブータ、クーシュマーンダ、水族・獣・鳥の支配者に至るまで——皆また主の力の一分にほかならない。

Verse 45

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

我（梵天）、バヴァ（シヴァ）、ヤジュニャ、ダクシャらのプラジャーパティ、汝らナーラダとクマーラたち、インドラやチャンドラ等の天界の護世者、ブールローカ・ヌルローカ・タラローカの主、ガンダルヴァ・ヴィディヤーダラ・チャーラナの長、ヤクシャ・ラークシャサ・ウラガ・ナーガの王、偉大なリシ、祖霊（ピトリ）、ダイティヤ・ダーナヴァの王やシッダの主、さらにプレータ、ピシャーチャ、ブータ、クーシュマーンダ、水族・獣・鳥の支配者——この世で並外れた威力、栄光、鋭敏さ、力、寛容、美、慎み、富を備え、形あるもの形なきものとして現れる一切は、主バガヴァーンの至上真理そのものではない。それらはただ、主の超越的な力の一片にすぎない。

Verse 46

प्राधान्यतो यानृष आमनन्ति लीलावतारान् पुरुषस्य भूम्न: । आपीयतां कर्णकषायशोषा- ननुक्रमिष्ये त इमान् सुपेशान् ॥ ४६ ॥

ナーラダよ、今より私は、聖仙たちが主要として伝える至上のプルシャのリーラー・アヴァターラを、順に語ろう。彼らの御業を聴くことは、耳に積もった汚れを乾かし尽くす。これらの聖なる遊戯は聴いて甘美で、味わうべきものゆえ、我が心に宿っている。