Adhyaya 48

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ विज्ञाय भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शन: । सैरन्ध्र‍या: कामतप्ताया: प्रियमिच्छन् गृहं ययौ ॥ १ ॥

シュカデーヴァは言った。次に、ウッダヴァの報告を悟った、万物のアートマンにして全知全見の至上主シュリー・クリシュナは、欲情に悩む侍女トリヴァクラーを満たそうと望み、彼女の家へ赴かれた。

Verse 2

महार्होपस्करैराढ्यं कामोपायोपबृंहितम् । मुक्तादामपताकाभिर्वितानशयनासनै: । धूपै: सुरभिभिर्दीपै: स्रग्गन्धैरपि मण्डितम् ॥ २ ॥

トリヴァクラーの家は高価な調度で満ち、欲情をかき立てる享楽の品々が整えられていた。真珠の連なりや旗幡、天蓋、上質の寝台と座、さらに芳香の香、灯火、花鬘、白檀の香りで飾られていた。

Verse 3

गृहं तमायान्तमवेक्ष्य सासनात् सद्य: समुत्थाय हि जातसम्भ्रमा । यथोपसङ्गम्य सखीभिरच्युतं सभाजयामास सदासनादिभि: ॥ ३ ॥

彼が家に来られるのを見たトリヴァクラーは、たちまち席から慌てて立ち上がった。女友だちとともに進み出て、不落の主アチュタを恭しく迎え、最上の座と供養の品々を捧げた。

Verse 4

तथोद्धव: साधु तयाभिपूजितो न्यषीददुर्व्यामभिमृश्य चासनम् । कृष्णोऽपि तूर्णं शयनं महाधनं विवेश लोकाचरितान्यनुव्रत: ॥ ४ ॥

同様に、彼女は聖者ウッダヴァにも名誉の座を差し出したが、ウッダヴァはそれに触れるだけで床に座った。すると主クリシュナは、人間社会の作法に従うかのように、すぐに豪奢な寝台に身を落ち着けられた。

Verse 5

सा मज्जनालेपदुकूलभूषण- स्रग्गन्धताम्बूलसुधासवादिभि: । प्रसाधितात्मोपससार माधवं सव्रीडलीलोत्स्मितविभ्रमेक्षितै: ॥ ५ ॥

トリヴァクラーは沐浴し、身に香油を塗り、上質の衣をまとい、宝飾と花鬘と香を身に着け、檳榔を噛み、芳香の酒などを口にして、恥じらいを帯びた戯れの微笑みと艶やかな眼差しで主マーダヴァに近づいた。

Verse 6

आहूय कान्तां नवसङ्गमह्रिया विशङ्कितां कङ्कणभूषिते करे । प्रगृह्य शय्यामधिवेश्य रामया रेमेऽनुलेपार्पणपुण्यलेशया ॥ ६ ॥

主は、新たな交わりに恥じて不安げな愛しい女を呼び寄せ、腕輪で飾られたその手を取り、寝台に座らせた。こうして主は、ただ主に香膏を捧げたというわずかな功徳を持つその美しい娘と共に楽しんだ。

Verse 7

सानङ्गतप्तकुचयोरुरसस्तथाक्ष्णो- र्जिघ्रन्त्यनन्तचरणेन रुजो मृजन्ती । दोर्भ्यां स्तनान्तरगतं परिरभ्य कान्त- मानन्दमूर्तिमजहादतिदीर्घतापम् ॥ ७ ॥

ただクリシュナの蓮華の御足の香りを嗅いだだけで、トリヴァクラーは胸と眼に燃え上がっていたカーマの熱を洗い去った。ついで両腕で、歓喜の化身たる恋人シュリー・クリシュナを胸の間に抱きしめ、長年の苦熱を捨て去った。

Verse 8

सैवं कैवल्यनाथं तं प्राप्य दुष्प्राप्यमीश्वरम् । अङ्गरागार्पणेनाहो दुर्भगेदमयाचत ॥ ८ ॥

このように、ただ身に塗る香膏を捧げただけで、得難き至上主、解脱の主（カイヴァリヤナータ）を得たにもかかわらず、不運なトリヴァクラーは――ああ――その御方に次の願いを申し出た。

Verse 9

सहोष्यतामिह प्रेष्ठ दिनानि कतिचिन्मया । रमस्व नोत्सहे त्यक्तुं सङ्गं तेऽम्बुरुहेक्षण ॥ ९ ॥

【トリヴァクラー曰く】愛しき御方よ、ここに私と共にあと幾日かお留まりになり、楽しんでください。蓮華の御眼の主よ、あなたの御同伴を捨て去ることなど私には耐えられません。

Verse 10

तस्यै कामवरं दत्त्वा मानयित्वा च मानद: । सहोद्धवेन सर्वेश: स्वधामागमद् ऋद्धिमत् ॥ १० ॥

彼女の望みが成就する恩寵を授け、万有の主にして思慮深きシュリー・クリシュナはトリヴァクラーを敬い、ウッダヴァと共に至上の栄華に満ちた御住居へ帰還された。

Verse 11

दुराराध्यं समाराध्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । यो वृणीते मनोग्राह्यमसत्त्वात् कुमनीष्यसौ ॥ ११ ॥

諸主の主たるヴィシュヌは、ふつう近づき難い。正しく礼拝したのに、なお世俗の感官の快楽という望ましい恩寵を選ぶ者は、取るに足らぬ果に満足するゆえ、まことに愚かなり。

Verse 12

अक्रूरभवनं कृष्ण: सहरामोद्धव: प्रभु: । किञ्चिच्चिकीर्षयन् प्रागादक्रूरप्रीयकाम्यया ॥ १२ ॥

それから主クリシュナは、バララーマとウッダヴァを伴い、いくつかの事を成就させるためアクルーラの家へ赴かれた。主はまたアクルーラを喜ばせたいと望まれた。

Verse 13

स तान्नरवरश्रेष्ठानाराद् वीक्ष्य स्वबान्धवान् । प्रत्युत्थाय प्रमुदित: परिष्वज्याभिनन्द्य च ॥ १३ ॥ ननाम कृष्णं रामं च स तैरप्यभिवादित: । पूजयामास विधिवत् कृतासनपरिग्रहान् ॥ १४ ॥

アクルーラは、遠くから近づく自らの親族であり人中最勝の尊者たちを見て、歓喜して立ち上がった。抱擁し挨拶したのち、彼はシュリー・クリシュナとバララーマに礼拝し、両者もまた返礼された。客人が席に着くと、アクルーラは聖典の規定に従って彼らを供養した。

Verse 14

स तान्नरवरश्रेष्ठानाराद् वीक्ष्य स्वबान्धवान् । प्रत्युत्थाय प्रमुदित: परिष्वज्याभिनन्द्य च ॥ १३ ॥ ननाम कृष्णं रामं च स तैरप्यभिवादित: । पूजयामास विधिवत् कृतासनपरिग्रहान् ॥ १४ ॥

アクルーラは、遠くから近づく自らの親族であり人中最勝の尊者たちを見て、歓喜して立ち上がった。抱擁し挨拶したのち、彼はシュリー・クリシュナとバララーマに礼拝し、両者もまた返礼された。客人が席に着くと、アクルーラは聖典の規定に従って彼らを供養した。

Verse 15

पादावनेजनीरापो धारयन् शिरसा नृप । अर्हणेनाम्बरैर्दिव्यैर्गन्धस्रग्भूषणोत्तमै: ॥ १५ ॥ अर्चित्वा शिरसानम्य पादावङ्कगतौ मृजन् । प्रश्रयावनतोऽक्रूर: कृष्णरामावभाषत ॥ १६ ॥

王よ、アクルーラはシュリー・クリシュナとバララーマの御足を洗い、その洗足の水を頭上に戴いた。さらに天上の衣、香り高い白檀、花輪、最上の宝飾を捧げ、二柱の主を礼拝した。

Verse 16

पादावनेजनीरापो धारयन् शिरसा नृप । अर्हणेनाम्बरैर्दिव्यैर्गन्धस्रग्भूषणोत्तमै: ॥ १५ ॥ अर्चित्वा शिरसानम्य पादावङ्कगतौ मृजन् । प्रश्रयावनतोऽक्रूर: कृष्णरामावभाषत ॥ १६ ॥

こうして二柱の主を礼拝したのち、アクルーラは地に額づいて平伏した。ついでクリシュナの御足を膝に載せてやさしく揉み、深い謙遜をもってクリシュナとバララーマに語りかけた。

Verse 17

दिष्‍ट्या पापो हत: कंस: सानुगो वामिदं कुलम् । भवद्भ‍य‍ामुद्‍धृतं कृच्छ्राद् दुरन्ताच्च समेधितम् ॥ १७ ॥

[アクルーラ曰く] 二柱の主が悪しきカンサとその一党を討たれたのは、まことに我らの幸いです。あなたがたは我らの一族を尽きぬ苦難から救い出し、繁栄へと導かれました。

Verse 18

युवां प्रधानपुरुषौ जगद्धेतू जगन्मयौ । भवद्भ‍य‍ां न विना किञ्चित्परमस्ति न चापरम् ॥ १८ ॥

あなたがた二柱は根源の至上人格であり、宇宙の原因であり、また宇宙そのものの本質です。あなたがたを離れて、微細な因も顕現した果も一切存在しません。

Verse 19

आत्मसृष्टमिदं विश्वमन्वाविश्य स्वशक्तिभि: । ईयते बहुधा ब्रह्मन् श्रुतप्रत्यक्षगोचरम् ॥ १९ ॥

至上の絶対真理よ、あなたは御自身の力によってこの宇宙を創り、さらにその中へと入られる。ゆえに、人は聖なる権威からの聴聞によっても、直接の体験によっても、さまざまな姿としてあなたを感得できる。

Verse 20

यथा हि भूतेषु चराचरेषु मह्यादयो योनिषु भान्ति नाना । एवं भवान् केवल आत्मयोनि- ष्वात्मात्मतन्त्रो बहुधा विभाति ॥ २० ॥

ちょうど地などの根本元素が、動くもの動かぬものあらゆる生類の中で多様に現れるように、あなたは唯一にして自在なる至上我（パラマートマン）として、御創造の種々の対象の中に多として顕れます。

Verse 21

सृजस्यथो लुम्पसि पासि विश्वं रजस्तम:सत्त्वगुणै: स्वशक्तिभि: । न बध्यसे तद्गुणकर्मभिर्वा ज्ञानात्मनस्ते क्व‍ च बन्धहेतु: ॥ २१ ॥

あなたはご自身の力、すなわちラジャス・タマス・サットヴァの三グナによって宇宙を創り、滅し、また護持されますが、それらのグナやそこから生じる業に決して縛られません。あなたは知の根源そのもの、いかなるものが幻力であなたを束縛できましょうか。

Verse 22

देहाद्युपाधेरनिरूपितत्वाद् भवो न साक्षान्न भिदात्मन: स्यात् । अतो न बन्धस्तव नैव मोक्ष: स्यातां निकामस्त्वयि नोऽविवेक: ॥ २२ ॥

あなたが身体などの物質的な付帯条件に覆われていると示されたことはなく、ゆえにあなたには文字通りの生もなく、自己に二元もありません。したがってあなたには束縛も解脱もなく、もしそう見えるなら、それはあなたのリーラーの御意志か、あるいは私たちの分別の欠如によるのです。

Verse 23

त्वयोदितोऽयं जगतो हिताय यदा यदा वेदपथ: पुराण: । बाध्येत पाषण्डपथैरसद्भ‍ि- स्तदा भवान् सत्त्वगुणं बिभर्ति ॥ २३ ॥

宇宙の利益のために、あなたはもとより古来のヴェーダの道を宣示されました。その道が無神の邪徒により妨げられるたび、あなたは清浄なるサットヴァの相に立つ化身をお取りになります。

Verse 24

स त्वं प्रभोऽद्य वसुदेवगृहेऽवतीर्ण: स्वांशेन भारमपनेतुमिहासि भूमे: । अक्षौहिणीशतवधेन सुरेतरांश- राज्ञाममुष्य च कुलस्य यशो वितन्वन् ॥ २४ ॥

主よ、あなたこそその至上の御方。いまヴァスデーヴァの家に、御自身の円満なる分身とともに降臨され、地上の重荷を除かれます。天界の敵の分身たる王たちが率いる幾百のアクシャウヒニー軍を討ち、さらに我らの王統の名声を広めるためにお越しになりました。

Verse 25

अद्येश नो वसतय: खलु भूरिभागा य: सर्वदेवपितृभूतनृदेवमूर्ति: । यत्पादशौचसलिलं त्रिजगत् पुनाति स त्वं जगद्गुरुरधोक्षज या: प्रविष्ट: ॥ २५ ॥

今日、主よ、あなたが我が家にお入りくださったゆえに、この住まいは至上の福徳に満たされました。あなたは神々、祖霊、衆生、人間、そして天界の神々の御姿そのもの。御蓮華の御足を洗う水は三界を清めます。感官を超越するアドホークシャジャよ、あなたこそ宇宙の師です。

Verse 26

क: पण्डितस्त्वदपरं शरणं समीयाद् भक्तप्रियाद‍ृतगिर: सुहृद: कृतज्ञात् । सर्वान् ददाति सुहृदो भजतोऽभिकामा- नात्मानमप्युपचयापचयौ न यस्य ॥ २६ ॥

あなた以外に、いったい誰を学者が拠り所とするでしょうか。あなたは信徒に愛され、言葉は真実で、善き友であり、恩を忘れぬお方。真心の友情であなたを礼拝する者に、望むすべてを、さらにはご自身さえ与えられますが、それでもあなたは増えも減りもしません。

Verse 27

दिष्‍ट्या जनार्दन भवानिह न: प्रतीतो योगेश्वरैरपि दुरापगति: सुरेशै: । छिन्ध्याशु न: सुतकलत्रधनाप्तगेह- देहादिमोहरशनां भवदीयमायाम् ॥ २७ ॥

大いなる幸運により、ジャナールダナよ、あなたは今ここで私たちにお姿を現してくださいました。ヨーガの大自在者や最高の神々でさえ、この境地は得難いものです。どうか速やかに、子や妻、財、権勢ある友、家、そして身体への迷妄の執着という縄を断ち切ってください—それらはすべてあなたのマーヤーの働きにすぎません。

Verse 28

इत्यर्चित: संस्तुतश्च भक्तेन भगवान् हरि: । अक्रूरं सस्मितं प्राह गीर्भि: सम्मोहयन्निव ॥ २८ ॥

このように、信徒に礼拝され、余すところなく讃えられた至上主ハリは、微笑みつつアクルーラに語りかけた。まるでその言葉で彼をすっかり魅了するかのようであった。

Verse 29

श्रीभगवानुवाच त्वं नो गुरु: पितृव्यश्च श्लाघ्यो बन्धुश्च नित्यदा । वयं तु रक्ष्या: पोष्याश्च अनुकम्प्या: प्रजा हि व: ॥ २९ ॥

至上主は言われた。「あなたは我らの師であり、父方の叔父であり、常に称賛すべき親族である。我らはあなたの子らのように、いつもあなたの守護と養いと慈悲に依り頼む者たちだ。」

Verse 30

भवद्विधा महाभागा निषेव्या अर्हसत्तमा: । श्रेयस्कामैर्नृभिर्नित्यं देवा: स्वार्था न साधव: ॥ ३० ॥

あなたのような大いなる福徳を備えた聖者こそ、最高の善を求める者が常に仕えるべき、最も礼拝に値する方です。神々は往々にして自らの利益を顧みますが、聖なるバクタは決して利己ではありません。

Verse 31

न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामया: । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधव: ॥ ३१ ॥

聖なる川をもつ巡礼地があり、また神々が土や石の御神像として現れることは否定できません。けれどそれらが浄めるには長い時を要し、聖者はただ見られるだけで人を浄めます。

Verse 32

स भवान् सुहृदां वै न: श्रेयान् श्रेयश्चिकीर्षया । जिज्ञासार्थं पाण्डवानां गच्छस्व त्वं गजाह्वयम् ॥ ३२ ॥

あなたはまことに我らの友の中で最も優れた者です。ゆえにハスティナープラへ赴き、パーンダヴァたちの幸を願う者として、彼らの様子を確かめてきなさい。

Verse 33

पितर्युपरते बाला: सह मात्रा सुदु:खिता: । आनीता: स्वपुरं राज्ञा वसन्त इति शुश्रुम ॥ ३३ ॥

父君が亡くなられたとき、幼いパーンダヴァたちは深く嘆く母とともに王によって都へ連れて来られ、今もそこで暮らしていると聞きました。

Verse 34

तेषु राजाम्बिकापुत्रो भ्रातृपुत्रेषु दीनधी: । समो न वर्तते नूनं दुष्पुत्रवशगोऽन्धद‍ृक् ॥ ३४ ॥

彼らに関しては、アンビカーの子ドリタラーシュトラが愚かにも邪悪な息子たちに支配されている。ゆえにその盲目の王は、兄弟の子らを公平に扱っていない。

Verse 35

गच्छ जानीहि तद् वृत्तमधुना साध्वसाधु वा । विज्ञाय तद् विधास्यामो यथा शं सुहृदां भवेत् ॥ ३५ ॥

行って、ドリタラーシュトラが今、正しく振る舞っているか否かを見て来なさい。知ったなら、我らは愛する友の安寧のために相応の手立てを講じよう。

Verse 36

इत्यक्रूरं समादिश्य भगवान् हरिरीश्वर: । सङ्कर्षणोद्धवाभ्यां वै तत: स्वभवनं ययौ ॥ ३६ ॥

このようにアクルーラに指示を与えると、至上主バガヴァーン・ハリは、シュリー・サンカルシャナとウッダヴァを伴い、自らの住まいへと帰って行かれた。