Adhyaya 40

Verse 1

श्रीअक्रूर उवाच नतोऽस्म्यहं त्वाखिलहेतुहेतुं नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् । यन्नाभिजातादरविन्दकोषाद् ब्रह्माविरासीद् यत एष लोक: ॥ १ ॥

シュリー・アクルーラは言った。「万因の因であるあなた、原初にして尽きることなき至上の人格ナーラーヤナよ、私はあなたに礼拝します。あなたの臍より生じた蓮華の花心からブラフマーが現れ、その働きによってこの宇宙が顕現しました。」

Verse 2

भूस्तोयमग्नि: पवनं खमादि- र्महानजादिर्मन इन्द्रियाणि । सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश्च सर्वे ये हेतवस्ते जगतोऽङ्गभूता: ॥ २ ॥

地・水・火・風・空、そしてその源である偽我、マハット・タットヴァ、総体としての物質自然とその源である主のプルシャ展開、さらに心・諸感官・感官の対象・感官を司る神々——宇宙顕現のこれら一切の因は、あなたの超越的御身の肢体としてそこから生じたのです。

Verse 3

नैते स्वरूपं विदुरात्मनस्ते ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीता: । अजोऽनुबद्ध: स गुणैरजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम् ॥ ३ ॥

総体としての物質自然や他の創造要素は、鈍い物質界に現れているがゆえに、あなたをありのままには知り得ません。あなたはグナを超越しておられるのに、グナに結びついたブラフマーでさえ、あなたの真の本体を悟れないのです。

Verse 4

त्वां योगिनो यजन्त्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् । साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधव: ॥ ४ ॥

清浄なヨーギーたちは、あなたを大プルシャたる至上主として直に礼拝し、アディヤートマ・アディブータ・アディダイヴァという三相において観想する。

Verse 5

त्रय्या च विद्यया केचित्त्वां वै वैतानिका द्विजा: । यजन्ते विततैर्यज्ञैर्नाना रूपामराख्यया ॥ ५ ॥

三つの聖火の規定に従うヴァイターニカのバラモンたちは、三ヴェーダの真言を唱え、多名多相の神々に向けた壮大な火供によって、あなたを礼拝する。

Verse 6

एके त्वाखिलकर्माणि सन्न्यस्योपशमं गता: । ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम् ॥ ६ ॥

ある者は一切の行為を捨てて寂静に至り、智者として「知の供犠（ジュニャーナ・ヤジュニャ）」により、知の根源たるあなたを礼拝する。

Verse 7

अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते । यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूर्त्येकमूर्तिकम् ॥ ७ ॥

また、心が清められた者たちは、あなたが示したヴァイシュナヴァの規定に従い、心をあなたに没入させ、多くの姿に現れる唯一の至上主としてあなたを礼拝する。

Verse 8

त्वामेवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिवरूपिणम् । बह्वाचार्यविभेदेन भगवन्तम् उपासते ॥ ८ ॥

さらに別の者たちは、バガヴァンよ、あなたをシヴァの姿として礼拝し、シヴァが説いた道を、多くの師たちのさまざまな解釈に従って修する。

Verse 9

सर्व एव यजन्ति त्वां सर्वदेवमयेश्वरम् । येऽप्यन्यदेवताभक्ता यद्यप्यन्यधिय: प्रभो ॥ ९ ॥

主よ、まことに人々は皆、万神を内に具する至上主であるあなたを礼拝しています。他の神々を拝む者でさえ、実はあなたのみを拝しているのです。

Verse 10

यथाद्रिप्रभवा नद्य: पर्जन्यापूरिता: प्रभो । विशन्ति सर्वत: सिन्धुं तद्वत्त्वां गतयोऽन्तत: ॥ १० ॥

主よ、山に源を発し雨に満たされた川が四方から海へ注ぐように、あらゆる道はついにはあなたに至ります。

Verse 11

सत्त्वं रजस्तम इति भवत: प्रकृतेर्गुणा: । तेषु हि प्राकृता: प्रोता आब्रह्मस्थावरादय: ॥ ११ ॥

サットヴァ・ラジャス・タマスは、あなたの物質自然の三つのグナ。梵天から不動の生きものに至るまで、束縛された者は皆それに絡め取られています。

Verse 12

तुभ्यं नमस्ते त्वविषक्तद‍ृष्टये सर्वात्मने सर्वधियां च साक्षिणे । गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृत: प्रवर्तते देवनृतिर्यगात्मसु ॥ १२ ॥

あなたに礼拝します。執着なき眼で万物を見そなわし、すべての魂の至上霊として、あらゆる心の働きの証人であるお方よ。無明によって生じたグナの流れは、天神・人・獣の身を取る者たちのうちに力強く巡ります。

Verse 13

अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्‍‍‍‍‍घ्रिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिश: श्रुति: । द्यौ: कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवा: कुक्षिर्मरुत् प्राणबलं प्रकल्पितम् ॥ १३ ॥ रोमाणि वृक्षौषधय: शिरोरुहा मेघा: परस्यास्थिनखानि तेऽद्रय: । निमेषणं रात्र्यहनी प्रजापति- र्मेढ्रस्तु वृष्टिस्तव वीर्यमिष्यते ॥ १४ ॥

火はあなたの御顔、地は御足、太陽は御眼、天空は御臍。方角は御聴覚、主なる神々は御腕、海は御腹。天界は御頭、風は御息吹と御力。樹木と薬草は御身の毛、雲は御髪、山々は至上者なるあなたの骨と爪。昼夜の移ろいは御眼の瞬きであり、人類の祖プラジャーパティは御生殖器、雨は御精力の種と説かれます。

Verse 14

अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्‍‍‍‍‍घ्रिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिश: श्रुति: । द्यौ: कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवा: कुक्षिर्मरुत् प्राणबलं प्रकल्पितम् ॥ १३ ॥ रोमाणि वृक्षौषधय: शिरोरुहा मेघा: परस्यास्थिनखानि तेऽद्रय: । निमेषणं रात्र्यहनी प्रजापति- र्मेढ्रस्तु वृष्टिस्तव वीर्यमिष्यते ॥ १४ ॥

火はあなたの御顔、地は御足、太陽は御眼、天空は御臍。方角は御聴聞、諸天の主らは御腕、海は御腹。天界は御頭、風は御プラーナと御力。樹木と薬草は御身の毛、雲は御髪、山々は至上なるあなたの骨と爪。昼夜の移ろいは御眼の瞬き、プラジャーパティは御生殖器、雨は御聖なる種子と讃えられる。

Verse 15

त्वय्यव्ययात्मन् पुरुषे प्रकल्पिता लोका: सपाला बहुजीवसङ्कुला: । यथा जले सञ्जिहते जलौकसो- ऽप्युदुम्बरे वा मशका मनोमये ॥ १५ ॥

尽きることなきアートマン、プルシャよ。守護神々を伴う一切の世界、無数の生命に満ちたそれらは、あなたの内に配され、あなたの内より現れる。心と諸感官の依り処であるあなたの内を、海に泳ぐ水族のように、またウドゥンバラの果に潜む微虫のように、世界は巡り動く。

Verse 16

यानि यानीह रूपाणि क्रीडनार्थं बिभर्षि हि । तैरामृष्टशुचो लोका मुदा गायन्ति ते यश: ॥ १६ ॥

御リ―ラーを楽しまれるため、あなたはこの世にさまざまな御姿を現される。その化身の御力に触れて、人々の憂いは清められ、喜びのうちにあなたの栄光を歌い讃える。

Verse 17

नम: कारणमत्स्याय प्रलयाब्धिचराय च । हयशीर्ष्णे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे ॥ १७ ॥ अकूपाराय बृहते नमो मन्दरधारिणे । क्षित्युद्धारविहाराय नम: शूकरमूर्तये ॥ १८ ॥

創造の因なるマツヤ主、劫滅の海を泳がれた御方に礼拝します。マドゥとカイタバを討たれたハヤシールシャ（ハヤグリーヴァ）主に礼拝します。マンダラ山を支えた巨大なるクールマ主に礼拝します。大地を引き上げるリ―ラーを楽しまれた猪身のヴァラーハ主に礼拝します。

Verse 18

नम: कारणमत्स्याय प्रलयाब्धिचराय च । हयशीर्ष्णे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे ॥ १७ ॥ अकूपाराय बृहते नमो मन्दरधारिणे । क्षित्युद्धारविहाराय नम: शूकरमूर्तये ॥ १८ ॥

創造の因なるマツヤ主、劫滅の海を泳がれた御方に礼拝します。マドゥとカイタバを討たれたハヤシールシャ（ハヤグリーヴァ）主に礼拝します。マンダラ山を支えた巨大なるクールマ主に礼拝します。大地を引き上げるリ―ラーを楽しまれた猪身のヴァラーハ主に礼拝します。

Verse 19

नमस्तेऽद्भ‍ुतसिंहाय साधुलोकभयापह । वामनाय नमस्तुभ्यं क्रान्तत्रिभुवनाय च ॥ १९ ॥

聖なる帰依者の恐れを取り除く、驚異の獅子なる主ヌリシンハに敬礼します。三界を歩みで覆われた矮人化身ヴァーマナにも敬礼します。

Verse 20

नमो भृगुणां पतये द‍ृप्तक्षत्रवनच्छिदे । नमस्ते रघुवर्याय रावणान्तकराय च ॥ २० ॥

ブリグ族の主にして、驕れるクシャトリヤの森を断ち切られた（パラシュラーマ）主に敬礼します。ラグ王家の最勝者、羅刹ラーヴァナを滅した主シュリー・ラーマにも敬礼します。

Verse 21

नमस्ते वासुदेवाय नम: सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायनिरुद्धाय सात्वतां पतये नम: ॥ २१ ॥

ヴァースデーヴァに敬礼し、サンカルシャナに敬礼します。プラデュムナとアニルッダにも敬礼し、サートヴァタの主なる御方に敬礼します。

Verse 22

नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्यदानवमोहिने । म्‍लेच्छप्रायक्षत्रहन्त्रे नमस्ते कल्किरूपिणे ॥ २२ ॥

清浄にして瑕なき仏陀の御姿に敬礼します。ダイティヤとダーナヴァを惑わす御方よ。さらに、王を装う肉食のミレッチャ同然のクシャトリヤを滅するカルキの御姿にも敬礼します。

Verse 23

भगवन् जीवलोकोऽयं मोहितस्तव मायया । अहं ममेत्यसद्ग्राहो भ्राम्यते कर्मवर्त्मसु ॥ २३ ॥

ああ至上主よ、この生類の世界はあなたのマーヤーに惑わされています。「私」「私のもの」という虚妄の執着にとらわれ、業の道をさまよい続けます。

Verse 24

अहं चात्मात्मजागारदारार्थस्वजनादिषु । भ्रमामि स्वप्नकल्पेषु मूढ: सत्यधिया विभो ॥ २४ ॥

全能の主よ、私もまた迷い、身体・子ら・家・妻・財・眷属を真実と思い込みますが、実はそれらは夢のように儚いものです。

Verse 25

अनित्यानात्मदु:खेषु विपर्ययमतिर्ह्यहम् । द्वन्द्वारामस्तमोविष्टो न जाने त्वात्मन: प्रियम् ॥ २५ ॥

無常を常住と取り違え、身体を自己と思い、苦の原因を楽の源と誤認して、物質の二元に耽りました。無明に覆われ、あなたこそ我が愛の真の対象であると悟れませんでした。

Verse 26

यथाबुधो जलं हित्वा प्रतिच्छन्नं तदुद्भ‍वै: । अभ्येति मृगतृष्णां वै तद्वत्त्वाहं पराङ्‌मुख: ॥ २६ ॥

水草に覆われた水を捨てて蜃気楼を追う愚者のように、私はあなたに背を向けてしまいました。

Verse 27

नोत्सहेऽहं कृपणधी: कामकर्महतं मन: । रोद्धुं प्रमाथिभिश्चाक्षैर्ह्रियमाणमितस्तत: ॥ २७ ॥

私の知性はあまりに乏しく、欲望と行為に乱された心を、頑なな感官があちこちへ引きずるのを抑える力がありません。

Verse 28

सोऽहं तवाङ्‌घ्र्युपगतोऽस्म्यसतां दुरापं तच्चाप्यहं भवदनुग्रह ईश मन्ये । पुंसो भवेद् यर्हि संसरणापवर्ग- स्त्वय्यब्जनाभ सदुपासनया मति: स्यात् ॥ २८ ॥

このように堕ちた私は、あなたの御足に庇護を求めて参りました、主よ。不浄なる者には到達し難いその御足も、あなたの慈悲によってこそ可能だと信じます。蓮華の臍をもつ御方よ、輪廻の世の営みが止むときにのみ、清らかなバクタへの奉仕という正しい礼拝によって、あなたへの意識が芽生えます。

Verse 29

नमो विज्ञानमात्राय सर्वप्रत्ययहेतवे । पुरुषेशप्रधानाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये ॥ २९ ॥

無限の力を具える至上梵、絶対真理に敬礼する。彼は清浄なる超越智そのものであり、あらゆる認識の因であり、衆生を支配する自然の諸力を統べる主である。

Verse 30

नमस्ते वासुदेवाय सर्वभूतक्षयाय च । हृषीकेश नमस्तुभ्यं प्रपन्नं पाहि मां प्रभो ॥ ३० ॥

ヴァスデーヴァの御子よ、あなたに敬礼します。すべての生きとし生けるものはあなたのうちに宿り、依りどころとします。フリシーケーシャよ、重ねて礼拝します。主よ、帰依した私をお守りください。