Adhyaya 17

Verse 1

श्रीराजोवाच नागालयं रमणकं कथं तत्याज कालिय: । कृतं किं वा सुपर्णस्य तेनैकेनासमञ्जसम् ॥ १ ॥

パリークシット王は問うた。「蛇たちの住処であるラマナカ島を、なぜカーリヤは捨てたのか。さらに、スパルナなるガルダが彼一人にだけ敵意を抱いたのはなぜか—彼は何を不当になしたのか。」

Verse 2

श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्‍‍‍‍‍‍निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥

シュカデーヴァは語った。「強き腕のパリークシットよ、ガルダに食われぬため、蛇たちは以前から取り決めをしていた。すなわち毎月、一本の木の根元に草木の供物として貢ぎを置くのだ。こうして定めの時ごとに、各ナーガは自分の分を偉大なるスパルナ・ガルダに捧げ、身を守る代価としたのである。」

Verse 3

श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्‍‍‍‍‍‍निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥

シュカデーヴァは言った。「強き腕のパリークシットよ、ガルダに食われるのを避けるため、蛇たちは昔から、毎月木の根元に草木の貢ぎを置くと定めていた。ゆえに定めの時ごとに、各ナーガは自分の分を偉大なるスパルナ・ガルダに捧げ、守護の代価とした。」

Verse 4

विषवीर्यमदाविष्ट: काद्रवेयस्तु कालिय: । कदर्थीकृत्य गरुडं स्वयं तं बुभुजे बलिम् ॥ ४ ॥

しかしカドルの子カーリヤは、毒の力に酔い驕り、ガルダを侮って、ガルダが受け取る前にその貢ぎを自ら食らってしまった。

Verse 5

तच्छ्रुत्वा कुपितो राजन् भगवान् भगवत्प्रिय: । विजिघांसुर्महावेग: कालियं समुपाद्रवत् ॥ ५ ॥

王よ、これを聞くや、至上主に最も愛される大いなる力のガルダは怒りに燃えた。カーリヤを討たんとして、凄まじい速さでその蛇へと突進した。

Verse 6

तमापतन्तं तरसा विषायुध: प्रत्यभ्ययादुत्थितनैकमस्तक: । दद्भ‍ि: सुपर्णं व्यदशद् ददायुध: करालजिह्वोच्छ्वसितोग्रलोचन: ॥ ६ ॥

ガルダが猛然と襲いかかると、毒を武器とするカーリヤは無数の頭をもたげて迎え撃った。恐ろしい舌をあらわし、凶眼を見開き、牙という武器でスパルナに噛みついた。

Verse 7

तं तार्क्ष्यपुत्र: स निरस्य मन्युमान् प्रचण्डवेगो मधुसूदनासन: । पक्षेण सव्येन हिरण्यरोचिषा जघान कद्रुसुतमुग्रविक्रम: ॥ ७ ॥

怒れるタークシャの子は、凄まじい速さでカーリヤの攻撃を退けた。マドゥスーダナの乗り物たるその猛威の者は、黄金の輝きを放つ左翼でカドゥルの子を打ち据えた。

Verse 8

सुपर्णपक्षाभिहत: कालियोऽतीव विह्वल: । ह्रदं विवेश कालिन्द्यास्तदगम्यं दुरासदम् ॥ ८ ॥

スパルナの翼に打たれ、カーリヤはひどく狼狽して、カーリンドī（ヤムナー）に隣する湖へ逃げ込んだ。その湖はガルダには入れず、近づくことさえできなかった。

Verse 9

तत्रैकदा जलचरं गरुडो भक्ष्यमीप्सितम् । निवारित: सौभरिणा प्रसह्य क्षुधितोऽहरत् ॥ ९ ॥

その湖でかつて、ガルダは一匹の魚を食らおうと望んだ。魚は彼の常の食である。水中で禅定していた聖者サウバリに禁じられたが、飢えたガルダは敢えて力ずくでその魚を奪い取った。

Verse 10

मीनान्सुदु:खितान्‍द‍ृष्ट्वा दीनान्मीनपतौ हते । कृपया सौभरि: प्राह तत्रत्यक्षेममाचरन् ॥ १० ॥

湖の魚の主が討たれて、哀れな魚たちが深く嘆き苦しむのを見て、サウバリは「慈悲により住民の安寧のために」と思い込み、次の呪詛を口にした。

Verse 11

अत्र प्रविश्य गरुडो यदि मत्स्यान् स खादति । सद्य: प्राणैर्वियुज्येत सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् ॥ ११ ॥

もしガルダがこの湖に入り、ここの魚を食べるなら、ただちに命を失うであろう。これは真実であると私は告げる。

Verse 12

तत् कालिय: परं वेद नान्य: कश्चन लेलिह: । अवात्सीद् गरुडाद् भीत: कृष्णेन च विवासित: ॥ १२ ॥

諸々の蛇のうち、この事を深く知ったのはカーリヤただ一匹であった。ガルダを恐れて彼はヤムナーのその湖に住みつき、のちに主クリシュナによって追放された。

Verse 13

कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥

クリシュナは湖から立ち上がり、天上の花鬘と芳香と衣をまとい、数多の宝珠に輝き、黄金の飾りに彩られていた。彼を見た牧童たちは、気絶した者の感覚が甦るように皆ただちに立ち上がり、歓喜に満たされて愛情深く抱きしめた。

Verse 14

कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥

クリシュナは湖から立ち上がり、天上の花鬘と芳香と衣をまとい、数多の宝珠に輝き、黄金の飾りに彩られていた。彼を見た牧童たちは、気絶した者の感覚が甦るように皆ただちに立ち上がり、歓喜に満たされて愛情深く抱きしめた。

Verse 15

यशोदा रोहिणी नन्दो गोप्यो गोपाश्च कौरव । कृष्णं समेत्य लब्धेहा आसन् शुष्का नगा अपि ॥ १५ ॥

生命の働きを取り戻すと、ヤショーダー、ローヒニー、ナンダ、そしてすべてのゴーピーとゴーパはクリシュナのもとへ駆け寄った、クルの末裔よ。枯れた木々さえも再び息づいた。

Verse 16

रामश्चाच्युतमालिङ्‌‌ग्य जहासास्यानुभाववित् । प्रेम्णा तमङ्कमारोप्य पुन: पुनरुदैक्षत । गावो वृषा वत्सतर्यो लेभिरे परमां मुदम् ॥ १६ ॥

バララーマは不失の兄弟アチュタ（クリシュナ）を抱きしめ、クリシュナの威力のほどを知って笑った。愛ゆえに彼を膝に抱き上げ、幾度も見つめた。牛たち、牡牛、若い雌の子牛もまた至上の歓喜を得た。

Verse 17

नन्दं विप्रा: समागत्य गुरव: सकलत्रका: । ऊचुस्ते कालियग्रस्तो दिष्ट्या मुक्तस्तवात्मज: ॥ १७ ॥

妻たちを伴った尊きブラーフマナたちがナンダ・マハーラージャのもとに進み出て言った。「あなたの御子はカーリヤの支配にあったが、天の計らいの恩寵により、今は解き放たれた。」

Verse 18

देहि दानं द्विजातीनां कृष्णनिर्मुक्तिहेतवे । नन्द: प्रीतमना राजन् गा: सुवर्णं तदादिशत् ॥ १८ ॥

ブラーフマナたちはナンダ・マハーラージャに勧めた。「クリシュナが常に危難を免れるため、二度生まれし者（ブラーフマナ）に布施をなさい。」王よ、満ち足りた心でナンダは喜んで牛と黄金を施した。

Verse 19

यशोदापि महाभागा नष्टलब्धप्रजा सती । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मुमोचाश्रुकलां मुहु: ॥ १९ ॥

大いなる幸運に恵まれた母ヤショーダーは、子を失い、そして取り戻して、彼を膝に抱き、幾度も抱きしめた。貞節なるその母は、たびたび涙の流れを止められなかった。

Verse 20

तां रात्रिं तत्र राजेन्द्र क्षुत्तृड्भ्यां श्रमकर्षिता: । ऊषुर्व्रयौकसो गाव: कालिन्द्या उपकूलत: ॥ २० ॥

王の中の最上よ。飢えと渇きと疲労により弱りきったヴラジャの人々と牛たちは、その場でカリンドゥィー（ヤムナー）の岸近くに横たわり、一夜を過ごした。

Verse 21

तदा शुचिवनोद्भ‍ूतो दावाग्नि: सर्वतो व्रजम् । सुप्तं निशीथ आवृत्य प्रदग्धुमुपचक्रमे ॥ २१ ॥

そのとき、乾いた森から大火が起こった。真夜中、ヴラジャの者たちが眠る中、炎は四方から包み込み、焼き尽くそうとし始めた。

Verse 22

तत उत्थाय सम्भ्रान्ता दह्यमाना व्रजौकस: । कृष्णं ययुस्ते शरणं मायामनुजमीश्वरम् ॥ २२ ॥

そこで、燃えさかる火に脅かされてヴラジャの人々は驚き起き、霊的な御力によって人間のように現れておられる至上主クリシュナのもとへ、避難のため駆け寄った。

Verse 23

कृष्ण कृष्ण महाभाग हे रामामितविक्रम । एष घोरतमो वह्निस्तावकान् ग्रसते हि न: ॥ २३ ॥

ヴラジャの人々は叫んだ。「クリシュナ、クリシュナ！大いなる幸いの主よ！無量の武勇をもつラーマよ！この最も恐ろしい火が、あなたの信徒である私たちを呑み込もうとしています！」

Verse 24

सुदुस्तरान्न: स्वान् पाहि कालाग्ने: सुहृद: प्रभो । न शक्नुमस्त्वच्चरणं सन्त्यक्तुमकुतोभयम् ॥ २४ ॥

主よ、私たちはあなたの者、あなたの友であり信徒です。この越えがたい死の火からお守りください。あらゆる恐れを払いのけるあなたの蓮華の御足を、私たちは決して捨てられません。

Verse 25

इत्थं स्वजनवैक्लव्यं निरीक्ष्य जगदीश्वर: । तमग्निमपिबत्तीव्रमनन्तोऽनन्तशक्तिधृक् ॥ २५ ॥

自らの帰依者たちの動揺を見て、宇宙の主にして無限の力を具える無限なるシュリー・クリシュナは、その恐るべき森の火を呑み込まれた。