Sutra 23
Devanagari script
कृतप्रयासं हि मध्यमामित्रमपसृतमेकार्थोपगतं प्राप्नोति ॥ कZ_०७.८.२३ ॥
Transliteration
kṛtaprayāsaṃ hi madhyamāmitram apasṛtam ekārthopagataṃ prāpnoti
Translation
というのも、中間の王は、すでに労を尽くし、（他所から）退き、ただ一つの目的へと収斂した敵を手中に収めるからである。
Word by Word
कृतप्रयासम्(one who is) having made efforts / after exertion
कृतप्रयासम्:
TypeAdjective (participial)
Rootकृ; प्रयास
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कृदन्त-विशेषण (कृत = क्त-प्रत्ययान्त), ‘प्रयास’ इति नाम्ना सह समासः
हिindeed, for
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात; हेत्वर्थ/बलार्थ
मध्यमम्the middling (enemy)
मध्यमम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootमध्यम
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘अमित्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
अमित्रम्enemy (hostile king)
अमित्रम्:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मपदम्
अपसृतम्withdrawn, retreated
अपसृतम्:
TypeAdjective (past passive participle)
Rootअप-√सृ (सरणे)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कृदन्त (क्त) ‘अमित्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
एकार्थोपगतम्engaged in a single objective / committed to one purpose
एकार्थोपगतम्:
TypeAdjective (compound)
Rootउप-√गम् (गत्यर्थे); एक; अर्थ
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘एकार्थ’ + ‘उपगत’ (क्त) = एकस्मिन् अर्थे/उद्देशे उपगतः; ‘अमित्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्राप्नोतिattains, gets, secures
प्राप्नोति:
TypeVerb
Rootप्र-√आप् (प्राप्तौ)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
Entities Mentioned
M
madhyama (middle king)A
amitra (enemy)FAQs
A partner/opponent becoming single-issue aligned—useful but also potentially dangerous because focus increases operational effectiveness.