Sutra 15
Devanagari script
देयं देशं न पृच्छति अदेयं देशं पृच्छति कार्यमदेशेनातिवाहयति छलेनातिहरति कालहरणेन श्रान्तमपवाहयति मार्गापन्नं वाक्यमुत्क्रमयति मतिसाहाय्यं साक्षिभ्यो ददाति तारितानुशिष्टं कार्यं पुनरपि गृह्णाति उत्तममस्मै साहसदण्डं कुर्यात् ॥ कZ_०४.९.१५ ॥
Transliteration
deyaṃ deśaṃ na pṛcchati adeyaṃ deśaṃ pṛcchati kāryamadeśenātivāhayati chalenātiharati kālaharaṇena śrāntamapavāhayati mārgāpannaṃ vākyamutkramayati matisāhāyyaṃ sākṣibhyo dadāti tāritānuśiṣṭaṃ kāryaṃ punarapi gṛhṇāti uttamamasmai sāhasadaṇḍaṃ kuryāt
Translation
裁判官が、適切な場所／管轄を調べず不適切な管轄を調べる、事件を不適切な法廷に引きずり込む、詐計で処理する、故意の遅延で当事者を疲弊させる、記録された供述の正当な手順から逸脱する、証人に「知的援助」を与える、または既に決着し指示済みの案件を再び受理するなら、最高等級のサーハサ（sāhasa）罰金を科される。
Word by Word
देयम्(what is) payable / to be given
देयम्:
TypeAdjective (verbal derivative)
Rootदा
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; कृदन्त (तव्यत्/यत्-प्रत्ययार्थ ‘देय’ = ‘to be given’)
देशम्place; locality; jurisdiction
देशम्:
TypeNoun
Rootदिश्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
नnot
न:
TypeParticle (negation)
Rootन
Formनिषेधार्थ अव्यय
पृच्छतिasks; inquires
पृच्छति:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अदेयम्not payable; not to be given
अदेयम्:
TypeAdjective (verbal derivative)
Rootदा
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; नञ्-पूर्वक ‘अदेय’ (not to be given)
देशम्place; locality
देशम्:
TypeNoun
Rootदिश्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
पृच्छतिasks; inquires
पृच्छति:
TypeVerb
Rootप्रच्छ्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कार्यम्case; matter; business
कार्यम्:
TypeNoun (action noun)
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
अदेशेनby/with an improper place (wrong venue)
अदेशेन:
TypeNoun
Rootदिश्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, तृतीया; नञ्-पूर्वक ‘अदेश’ (wrong place / improper jurisdiction)
अतिवाहयतिcauses to be carried over; delays; prolongs
अतिवाहयति:
TypeVerb (causative)
Rootअति+वह्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative)
छलेनby fraud/deceit; by a quibble
छलेन:
TypeNoun
Rootछल
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, तृतीया
अतिहरतिtakes away; carries off; overreaches
अतिहरति:
TypeVerb
Rootअति+हृ
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कालहरणेनby wasting time; by delay
कालहरणेन:
TypeNoun
Rootकाल-हरण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, तृतीया
श्रान्तम्the exhausted (person)
श्रान्तम्:
TypeAdjective (past participle)
Rootश्रम्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; क्त-प्रत्यय (श्रान्त)
अपवाहयतिcauses to be led away; makes withdraw
अपवाहयति:
TypeVerb (causative)
Rootअप+वह्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative)
मार्गापन्नम्one who has taken the road; a traveller/on the way
मार्गापन्नम्:
TypeAdjective (past participle)
Rootमार्ग+आपद्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; क्त (आपन्न)
वाक्यम्statement; speech; plea
वाक्यम्:
TypeNoun
Rootवच्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
उत्क्रमयतिcauses to deviate; makes overstep; makes retract
उत्क्रमयति:
TypeVerb (causative)
Rootउत्+क्रम्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative)
मतिसाहाय्यम्help to (their) understanding; prompting/coaching
मतिसाहाय्यम्:
TypeNoun
Rootमति+साहाय्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
साक्षिभ्यःto/for the witnesses
साक्षिभ्यः:
TypeNoun
Rootसाक्षिन्
Formपुंलिङ्ग, बहुवचन, चतुर्थी/पञ्चमी (द्वयार्थ-रूप)
ददातिgives
ददाति:
TypeVerb
Rootदा
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तारितानुशिष्टम्(a matter) already settled/cleared and already instructed/adjudicated
तारितानुशिष्टम्:
TypeAdjective (compound of past participles)
Rootतारि(त)+अनु+शास्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘तारित’ (ppp of √तॄ/तारय् ‘to make cross/escape’) + ‘अनुशिष्ट’ (ppp of अनु√शास् ‘instructed/admonished’)
कार्यम्case; matter
कार्यम्:
TypeNoun
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
पुनःagain
पुनः:
TypeAdverb
Rootपुनः
Formअव्यय
अपिalso; even
अपि:
TypeParticle
Rootअपि
Formअव्यय (समुच्चय/अपेक्षार्थ)
गृह्णातिtakes; takes up; entertains
गृह्णाति:
TypeVerb
Rootग्रह्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
उत्तमम्the highest; maximum
उत्तमम्:
TypeAdjective
Rootउत्+तम
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (or adverbial acc.); ‘highest/maximum’
अस्मैto him
अस्मै:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formएकवचन, चतुर्थी
साहसदण्डम्the fine for violence/forcible offence
साहसदण्डम्:
TypeNoun
Rootसाहस+दण्ड
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
कुर्यात्should do; should impose
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ
Formविधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Entities Mentioned
D
dharmastha (judge)W
witnesses (sākṣin)L
litigant/partyFAQs
Institutionalized harassment through venue manipulation, delay, and coached testimony—forms of corruption that defeat justice without overt bribery.