Sutra 5
Devanagari script
चतुर्दण्डापकृष्टं परिखायाः षड्दण्डोच्छ्रितमवरुद्धं तद्द्विगुणविष्कम्भं खाताद्वप्रं कारयेदूर्ध्वचयं मञ्चपृष्ठं कुम्भकुक्षिकं वा हस्तिभिर्गोभिश्च क्षुण्णं कण्टकिगुल्मविषवल्लीप्रतानवन्तम् ॥ कZ_०२.३.०५ ॥
Transliteration
caturdaṇḍāpakṛṣṭaṃ parikhāyāḥ ṣaḍdaṇḍocchritam avaruddhaṃ tad dviguṇaviṣkambhaṃ khātād vapraṃ kārayed ūrdhvacayaṃ mañcapṛṣṭhaṃ kumbhakukṣikaṃ vā hastibhir gobhiś ca kṣuṇṇaṃ kaṇṭakigulma-viṣavallī-pratānavantam
Translation
濠から四ダンダ離して、土塁（盛土の防塁）を築くべきである。高さ六ダンダ、幅はその二倍で、掘り出した土で造る。形は、盛り上げた堆積状、あるいは台を設けるため上面を平らにしたもの、あるいは膨らんだ丸みのあるものとする。象や牛に踏ませて締め固め、棘のある灌木と広がる毒蔓で覆う。
Word by Word
चतुर्-दण्ड-अपकृष्टम्kept back by four daṇḍas (in extent/setback)
चतुर्-दण्ड-अपकृष्टम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootअपकृष्
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) ‘अपकृष्ट’ = ‘drawn back/kept at a distance’; ‘चतुर्-दण्ड’ = four-daṇḍa measure
परिखायाःof the moat/trench
परिखायाः:
TypeNoun
Rootपरिखा
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्
षट्-दण्ड-उच्छ्रितम्raised to six daṇḍas (in height)
षट्-दण्ड-उच्छ्रितम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootउत्-श्रि
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) ‘उच्छ्रित’ = ‘raised’; ‘षट्-दण्ड’ = six-daṇḍa measure
अवरुद्धम्enclosed/blocked off
अवरुद्धम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootअव-रुध्
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त)
तत्that (structure)
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अन्वयः—पूर्वोक्तं (खाताद्वप्रम्)
द्वि-गुण-विष्कम्भम्having twice the breadth/span
द्वि-गुण-विष्कम्भम्:
TypeNoun (measure)
Rootविष्कम्भ
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘द्विगुण’ = twice; ‘विष्कम्भ’ = breadth/diameter/span
खात-आद्वप्रम्the ditch-and-rampart (defensive work)
खात-आद्वप्रम्:
TypeNoun (compound)
Rootखात; द्वप्र
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘खात’ = trench/ditch; ‘द्वप्र’ = rampart/earthen embankment
कारयेत्should cause (it) to be made
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः एकवचनम्; causative ‘कारयति’—‘have (it) made’
ऊर्ध्व-चयम्as an upward piling/raised heap
ऊर्ध्व-चयम्:
TypeNoun
Rootचय
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘ऊर्ध्व’ + ‘चय’ = raised piling/stacking
मञ्च-पृष्ठम्with a platform-like top/back (a flat platform surface)
मञ्च-पृष्ठम्:
TypeNoun (compound)
Rootमञ्च; पृष्ठ
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘platform-backed/with a platform-like top’
कुम्भ-कुक्षिकम्pot-bellied/bulging in the middle
कुम्भ-कुक्षिकम्:
TypeNoun (compound)
Rootकुम्भ; कुक्षि
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘kumbha-bellied’ (bulging like a pot)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्ययम्
हस्तिभिःby elephants
हस्तिभिः:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formपुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम्
गोभिःby cattle
गोभिः:
TypeNoun
Rootगो
Formस्त्रीलिङ्गे/पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
क्षुण्णम्well-trodden/compacted
क्षुण्णम्:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootक्षुद्
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त) ‘trampled/compacted’
कण्टकि-गुल्म-विष-वल्ली-प्रतान-वन्तम्possessing thorny thickets and spreads of poisonous creepers
कण्टकि-गुल्म-विष-वल्ली-प्रतान-वन्तम्:
TypeAdjectival compound
Rootकण्टकिन्; गुल्म; विष; वल्ली; प्रतान; वत्
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘-वन्त’ = possessing; qualifying the defensive work (खाताद्वप्रम्)
Entities Mentioned
P
parikhā (moat)V
vapra (rampart)E
elephantsC
cattleT
thorny shrubsP
poisonous creepersFAQs
It is a practical engineering method to densify earthworks using available state assets, improving load-bearing capacity and erosion resistance.