Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 4

तस्य परिखास्तिस्रो दण्डान्तराः कारयेत् चतुर्दश द्वादश दशेति दण्डान्विस्तीर्णाः विस्तारादवगाढाः पादोनमर्धं वा त्रिभागमूलाः मूलचतुरश्रा वा पाषाणोपहिताः पाषाणेष्टकाबद्धपार्श्वा वा तोयान्तिकीरागन्तुतोयपूर्णा वा सपरिवाहाः पद्मग्राहवतीश्च ॥ कZ_०२.३.०४ ॥

tasya parikhās tisro daṇḍāntarāḥ kārayet caturdaśa dvādaśa daśeti daṇḍān vistīrṇāḥ vistārād avagāḍhāḥ pādonam ardhaṃ vā tribhāgamūlāḥ mūlacaturaśrā vā pāṣāṇopahitāḥ pāṣāṇeṣṭakābaddhapārśvā vā toyāntikīrāgantutoyapūrṇā vā saparivāhāḥ padmagrāhavatīś ca

彼は、防御用の濠を三重に造らせるべきである。各濠の間隔は一ダンダ(daṇḍa)とし、幅は順に十四・十二・十ダンダ、深さは幅より大きくする。底部は四分の一・半分・三分の一の割合で先細りにし、底は方形とする。石で補強するか、側面を石と煉瓦で張り/結束して固める。近くの水源または導水によって満たし、循環・排水を設け、(蓮の繁茂や鰐の配置などにより)危険なものとする。

तस्यof that (fort/city)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम
परिखाःmoats/ditches
परिखाः:
TypeNoun
Rootपरिखा
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग
तिस्रःthree
तिस्रः:
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग (विशेषणम्)
दण्डान्तराःwith intervals measured in daṇḍas
दण्डान्तराः:
TypeNoun
Rootदण्ड + अन्तर
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग (परिखा-विशेषणम्)
कारयेत्should cause (them) to be made
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative)
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
TypeNumeral
Rootचतुर्दश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (माप-निर्देशः)
द्वादशtwelve
द्वादश:
TypeNumeral
Rootद्वादश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (माप-निर्देशः)
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (माप-निर्देशः)
इतिthus (as follows)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपातः (उद्धरण/समाप्त्यर्थः)
दण्डान्daṇḍas (rod-length units)
दण्डान्:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formद्वितीया-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग (माप-एककः)
विस्तीर्णाःwide/broad (in width)
विस्तीर्णाः:
TypeParticiple
Rootवि + स्तॄ
Formभूतकृदन्तः (क्त), प्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
विस्तारात्from (their) width; relative to the width
विस्तारात्:
TypeNoun
Rootविस्तार
Formपञ्चमी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; अपादान/तुलनार्थः
अवगाढाःdeep/sunk down (in depth)
अवगाढाः:
TypeParticiple
Rootअव + गाह्
Formभूतकृदन्तः (क्त), प्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
पादोनम्a quarter less (i.e., reduced by one pāda)
पादोनम्:
TypeAdjective
Rootपाद + ऊन
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; (अर्धम्/त्रिभागम् इत्यस्य विशेषणम्)
अर्धम्half
अर्धम्:
TypeNoun
Rootअर्ध
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; माप-भागः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
त्रिभागम्one third
त्रिभागम्:
TypeNoun
Rootत्रि + भाग
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; माप-भागः
मूलाःhaving (such) a base/bottom
मूलाः:
TypeNoun/Adjective
Rootमूल
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम् (मूल-भाग-संबन्धः)
मूलचतुरश्राःsquare at the base
मूलचतुरश्राः:
TypeAdjective
Rootमूल + चतुरश्र
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
पाषाणोपहिताःprovided/laid with stones
पाषाणोपहिताः:
TypeParticiple/Adjective
Rootपाषाण + उप + धा (क्त)
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
पाषाणेष्टकाबद्धपार्श्वाःhaving sides fastened with stone and bricks
पाषाणेष्टकाबद्धपार्श्वाः:
TypeAdjective
Rootपाषाण + इष्टका + बद्ध + पार्श्व
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
तोयान्तिकीःnear water / close to water
तोयान्तिकीः:
TypeAdjective
Rootतोय + अन्तिक
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
आगन्तुto come in; inflowing
आगन्तु:
TypeVerbal noun (Infinitive used adjectivally)
Rootआ + गम् (क्तुमुन्)
Formक्तुमुनन्तम् (अव्ययप्रायः); ‘आगन्तु-’ = ‘to come/flow in’ (as qualifier)
तोयपूर्णाःfilled with water
तोयपूर्णाः:
TypeAdjective
Rootतोय + पूर्ण
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
सपरिवाहाःwith circulation/flow (of water)
सपरिवाहाः:
TypeAdjective
Rootस + परिवाह
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
पद्मग्राहवतीःhaving lotuses and crocodiles
पद्मग्राहवतीः:
TypeAdjective
Rootपद्म + ग्राहवत्
Formद्वितीया-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखाः (कर्म)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
P
parikhā (moats)
D
daṇḍa (measure)
S
stone/brick linings
W
water supply/flow
C
crocodiles (grāha)

FAQs

Standard measures enable budgeting, labor estimation, inspection, and uniform defensive performance across forts—turning defense works into auditable public projects.