Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 11
Devanagari script
पानागाराण्यनेककक्ष्याणि विभक्तशयनासनवन्ति पानोद्देशानि गन्धमाल्योदकवन्ति ऋतुसुखानि कारयेत् ॥ कZ_०२.२५.११ ॥
Transliteration
pānāgārāṇy anekakakṣyāṇi vibhaktaśayanāsanavanti pānoddeśāni gandhamālyodakavanti ṛtusukhāni kārayet
Translation
彼は、多くの部屋を備え、寝所と座所を分け、飲酒の場所を定め、香料・花輪・水を備え、季節に応じて快適になるよう整えた酒場を建てさせるべきである。
Word by Word
पानागाराणिdrinking houses, taverns
पानागाराणि:
TypeNoun
Rootपान + आगार
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (आगार-शब्द)
अनेककक्ष्याणिhaving many rooms/compartments
अनेककक्ष्याणि:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअनेक + कक्ष्या
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; पानागाराणि इति विशेषणम्
विभक्तशयनासनवन्तिhaving separate beds and seats (arranged separately)
विभक्तशयनासनवन्ति:
TypeAdjective
Rootविभक्त + शयन + आसन + वत्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; (येषु) शयनानि आसनानि च विभक्तानि सन्ति तानि
पानोद्देशानिdesignated drinking areas/sections
पानोद्देशानि:
TypeNoun
Rootपान + उद्देश
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (उद्देश-शब्द)
गन्धमाल्योदकवन्तिprovided with perfumes, garlands, and water
गन्धमाल्योदकवन्ति:
TypeAdjective
Rootगन्ध + माल्य + उदक + वत्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; गन्धं माल्यं उदकं च यस्मिन्/येषु अस्ति
ऋतुसुखानिseason-appropriate comforts/amenities
ऋतुसुखानि:
TypeAdjective (used substantively)
Rootऋतु + सुख
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; (ऋतूनां) सुखानि—ऋतुनुसार-उपयोग्यानि
कारयेत्should cause (them) to be made/arranged
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (कारय-)
Formलोट् (आज्ञार्थे/विधिलिङ्-समर्थ), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष एकवचन; णिच् (causative) — ‘कारयेत्’ = ‘cause to be made/arranged’
Entities Mentioned
P
pānāgāra (drinking-house)S
staff/management (implied)P
patrons (implied)FAQs
Segmentation enables monitoring, reduces disorder by separating functions (drinking/sleeping/seating), and creates predictable spaces for oversight and intelligence collection.