Arthashastra — Adhyakshaprachara, Sutra 56
Devanagari script
लघु स्निग्धमश्यानं सर्पिःस्नेहलेपि गन्धसुखं त्वगनुसार्यनुल्बणमविराग्युष्णसहं दाहग्राहि सुखस्पर्शनमिति चन्दनगुणाः ॥ कZ_०२.११.५६ ॥
Transliteration
laghu snigdhamaśyānaṃ sarpiḥsnehalepi gandhasukhaṃ tvaganusāryanulbaṇamavirāgyuṣṇasahaṃ dāhagrāhi sukhasparśanam iti candanaguṇāḥ
Translation
白檀の性質は、軽いこと、油潤であること、過度に硬化していないこと、ギー／油の塗膜を受けること、香りが快いこと、香りが強すぎず皮膚に持続すること、色あせないこと、熱に耐えること、擦ると容易に精髄を出すこと、そして触感が心地よいことである。
Word by Word
लघुlight (in weight/quality)
लघु:
TypeAdjective
Rootलघु
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्; गुण-विशेषणरूपेण)
स्निग्धम्unctuous, oily, smooth
स्निग्धम्:
TypeAdjective
Rootस्निग्ध
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्)
अश्यानम्not congealed; not hardened
अश्यानम्:
TypeAdjective
Rootअश्यान
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्)
सर्पिःghee, clarified butter
सर्पिः:
TypeNoun
Rootसर्पिस्
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गम्)
स्नेहoil; unctuous substance
स्नेह:
TypeNoun
Rootस्नेह
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुंलिङ्गः)
लेपिfit for smearing; having the property of being applied as a paste/ointment
लेपि:
TypeAdjective
Rootलेपिन्
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्; लेपिन्-शब्दः)
गन्धsmell, fragrance
गन्ध:
TypeNoun
Rootगन्ध
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुंलिङ्गः; समासपूर्वपदम्)
सुखम्pleasant (in smell)
सुखम्:
TypeAdjective
Rootसुख
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्)
त्वक्skin
त्वक्:
TypeNoun
Rootत्वच्
Formसप्तमी-एकवचनम् (स्त्रीलिङ्गम्; समासपूर्वपदम्)
अनुसारिskin-adhering; following/remaining on the skin
अनुसारि:
TypeAdjective
Rootअनुसारिन्
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्; अनुसारिन्-शब्दः)
अनुल्बणम्not excessive; not overpowering
अनुल्बणम्:
TypeAdjective
Rootअनुल्बण
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्)
अविरागिnot causing discoloration; non-staining
अविरागि:
TypeAdjective
Rootअविरागिन्
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्; विरागिन्-शब्दे नञ्-प्रत्ययः)
उष्णheat; hot
उष्ण:
TypeAdjective
Rootउष्ण
Formसमासपूर्वपदम् (विशेषणम्)
सहम्withstanding heat; heat-resistant
सहम्:
TypeAdjective
Rootसह
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्)
दाहburning; irritation
दाह:
TypeNoun
Rootदाह
Formसमासपूर्वपदम् (पुंलिङ्गः)
ग्राहिalleviating burning; counteracting irritation
ग्राहि:
TypeAdjective
Rootग्राहिन्
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गे विशेषणम्; ग्राहिन्-शब्दः)
सुखpleasant
सुख:
TypeAdjective
Rootसुख
Formसमासपूर्वपदम् (विशेषणम्)
स्पर्शनम्pleasant to the touch; agreeable contact
स्पर्शनम्:
TypeNoun
Rootस्पर्शन
Formप्रथमा-एकवचनम् (नपुंसकलिङ्गम्; गुण-नाम)
इतिthus; as follows
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपातः; उद्धरण/समाप्त्यर्थकः
चन्दनsandalwood
चन्दन:
TypeNoun
Rootचन्दन
Formषष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदम् (चन्दन-गुणाः)
गुणाःqualities, properties
गुणाः:
TypeNoun
Rootगुण
Formप्रथमा-बहुवचनम् (पुंलिङ्गः)
Entities Mentioned
C
candana (sandalwood)S
sarpiḥ (ghee)S
sneha (oil/unctuous substance)FAQs
To create actionable procurement and inspection standards so officials can grade lots, detect inferior material/adulteration, and price or tax reliably.
A stable, non-overpowering fragrance indicates genuine quality and reduces dispute in valuation; it functions as a practical acceptance criterion.