Adhyaya 260

Verse 1

इत्य् आगेनेये महापुराणे यजुर्विधानं नामोनषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सामविधानं पुष्कर उवाच युजुर्विधानङ्कथितं वक्ष्ये साम्नां विधानकं संहितां वैष्णवीञ्जप्त्वा हुत्वा स्यात् सर्वकामभाक् शान्तातीयं गणं हुत्वा शान्तिमाप्नोति मानवः

かくして『アグニ・マハープラーナ』において、「ヤジュル・ヴィダーナ（Yajur-vidhāna）」と名づけられた章は（第259章として）終結する。ここに第260章「サーマ・ヴィダーナ（Sāma-vidhāna）」が始まる。プシュカラは言った。「ヤジュル（ヴェーダ）に関する作法はすでに説かれた。今よりサーマン讃歌の作法を説こう。ヴァイシュナヴィー・サンヒターを誦し、供物を火に捧げ（ホーマ）れば、あらゆる願いを成就する者となる。Śāntātīya-gaṇa に供養すれば、人は寂静を得る。」

Verse 2

संहिताञ्छान्दसीं साधु जप्त्वा प्रीणाति शङ्करं स्कन्दीं पैत्र्यां संहिताञ्च जप्त्वा स्यात्तु प्रसादवान् भैषज्यञ्च गणं हुत्वा सर्वान्रोगान् व्यापोहति त्रिसप्तीयं गणं हुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

.... } which is invalid. Also there is an extra object {

Verse 3

भागत इति क , ग , छ , ञ च प्रवादीशं सोपदितीति ख , छ च सर्वशान्तिकरन्तथेति घ , ञ च यत इन्द्र भजामहे हिंसादोषविनाशनं अवकीर्णी मुच्यते च अग्निस्तिग्मेति वै जपन् क्वचिन्नाप्नोति च भयं हुत्वा चैवाभयङ्गणं न क्वचिज्जायते राम गणं हुत्वा पराजितं

「（マントラの異読は次のとおりである。）『bhāgata』はKa・Ga・Cha・Ñaの諸伝本に、『pravādīśaṃ sopaditī』はKhaおよびChaの伝本に、『sarvaśāntikaraṃ』はGhaおよびÑaの伝本に見られる。ゆえに、インドラよ、我らは（これを）礼拝する。これは暴害（hiṃsā）の過失を滅するものなり。重い罪を犯した者すら解放される。まことに『agnis tigme』と誦すれば、いずこにも恐れに遭わない。さらに無畏をもたらすAbhaya-gaṇaに供養すれば、いずこにも恐れは起こらぬ、ラーマよ。ガナに供養すれば、敗れた敵は屈服する。」

Verse 4

सर्वपापहरं ज्ञेयं परितोयञ्च तासु च अविक्रेयञ्च विक्रीय जपेद्घृतवतीति च आयुष्यञ्च गणं हुत्वा अपमृत्युं व्यपोहति स्वस्तिमाप्नोति सर्वत्र हुत्वा स्वस्त्ययनङ्गणं

これは一切の罪を除くものと知るべきであり、またそれらの中には『Paritoya』という句もある。売るべからざる物（avikreya）を施し、ついで『Ghṛtavatī』を誦すべし。Āyuṣya-gaṇaに供養すれば非時の死（apamṛtyu）を退け、さらにあらゆる場所でSvastyayana-gaṇaに供養すれば、遍く安寧を得る。

Verse 5

अयानो देव सवितुर्ज्ञेयन्दुःस्वप्ननाशनं अबोध्यग्निरितिमन्त्रेण घृतं राम यथाविधि श्रेयसा योगमाप्नोति शर्मवर्मगणन्तथा वास्तोष्पत्यगणं हुत्वा वास्तुदोषान् व्यपोहति

「『Ayāno deva savituḥ』は悪夢を滅するマントラと知るべきである。『abodhy agniḥ』のマントラによって、ラーマよ、定められた作法に従い酥油（ghṛta）を供えよ。これによりśreyas（吉祥なる福利）を得る。同様に、ŚarmaおよびVarmaのガナ、ならびにVāstoṣpatiのガナに供養すれば、住居・建造物のヴァーストゥの過失（vāstu-doṣa）を除く。」

Verse 6

अभ्युक्ष्य घृतशेषेण मेखलाबन्ध इष्यते स्त्रीणां यासान्तु गर्भाणि पतन्ति भृगुसत्तम तथा रौद्रगणं हुत्वा सर्वान् दोषान् व्यपोहति एतैर् दशगुणैर् होमी ह्य् अष्टादशसु शान्तिषु

残りのギー（ghṛta）を灌ぎ散らしたのち、護身の帯を結ぶ儀礼（メーカラー・バンダ／mekhalā-bandha）が定められる。おお、ブリグ族の最勝者よ、流産する婦人のためには、さらにルドラの衆（raudra-gaṇa）へホーマ供を捧げ、これにより一切の過失を除く。これらの方法によって、行者は十八種の鎮静法（śānti）においてホーマを十倍にして修すべきである。

Verse 7

मणिं जातस्य बालस्य वध्नीयात्तदनन्तरं सोमं राजानमेतेन व्याधिभिर्विप्रमुच्यते वैष्णवी शान्तिरैन्द्री च ब्राह्मी रौद्री तथैव च वायव्या वारुणी चैव कौवेरी भार्गवी तथा

その直後に、生まれたばかりの子に護符となる宝石を結び付けるべきである。これにより、またソーマ王（Soma—月）を招請することによって、諸病から完全に解放される。鎮静法は、ヴァイシュナヴィー（Vaiṣṇavī）、アインドリー（Aindrī）、ブラーフミー（Brāhmī）、ラウドリー（Raudrī）、ヴァーヤヴィヤー（Vāyavyā）、ヴァールニー（Vāruṇī）、カウヴェリー（Kauverī）、およびバールガヴィー（Bhārgavī）である。

Verse 8

सर्पसाम प्रयुञ्जीनो नाप्नुयात् सर्पजम्भयं माद्य त्वा वाद्यतेत्येतद्धुत्वा विप्रः सहस्रशः प्राजापत्या तथा त्वाष्ट्री कौमारी वह्निदेवता मारुद्गणा च गान्धारी शान्तैर् नैरृतकी तथा

サルパサーマン（Sarpasāman）を用いる者は、蛇に起因する災厄に陥らない。「mādya tvā vādyate」という句を火中に千回供じたのち、ブラーフマナ（祭官）はまた、プラージャーパティヤー（Prājāpatyā）、トヴァーシュトリー（Tvāṣṭrī）、カウマーリー（Kaumārī、主宰神はアグニ）、マールドガナー（Mārudgaṇā）、ガーンダーリー（Gāndhārī）、さらにナイリッタキー（Nairṛtakī）と名づけられる鎮静供養をも行うべきである。

Verse 9

शतावरिमणिबद्ध्वा नाप्नुयाच्छस्त्रतो भयं दीर्घतमसोर्क इति हुत्त्वान्नं प्राप्नुयाद्बहु शान्तिराङ्गिरसी याम्या पार्थिवी सर्वकामदा यस्त्वां मृत्युरिति ह्य् एतज्जप्तं मृत्युविनाशनं

シャターヴァリー宝石の護符を結び付ければ、武器による恐れに遭わない。「dīrgha-tamas-orka」の真言で供火すれば、多くの食を得る。鎮静法はアーンギラサ系（Āṅgirasī）であり、またヤーミヤ（Yāmya）とパールティヴィー（Pārthivī）もあって、あらゆる願いを成就させる。さらに「yastvāṃ mṛtyuḥ…」の真言は、ジャパ（japa）として誦すれば、死を滅し（退け）る。

Verse 10

स्वमध्यायन्तीति जपन्न म्रियेत पिपासया त्वमिमा ओषधी ह्य् एतज्जप्त्वा व्याधिं न वाप्नुयात् सुपर्णस्त्वेति हुत्वा च भुजगैर् नैव बाध्यते इन्द्रेण दत्तमित्येतत् सर्वकामकरम्भवेत्

「svamadhyāyantī…」に始まる真言をジャパとして誦すれば、渇きによって死なない。「tvam imā oṣadhī…」に始まる真言を誦すれば、病に悩まされない。さらに「suparṇas tvam…」で供火すれば、蛇によってまったく害されない。「indreṇa dattam…」の真言は、あらゆる願いを授けるものとなる。

Verse 11

पथि देवव्रतञ्जप्त्वा भयेभ्यो विप्रमुच्यते यदिन्द्रो मुनये त्वेति हुतं सौभाग्यवर्धनं इन्द्रेण दत्तमित्येतत् सर्वबाधाविनाशनं इमा देवीति मन्त्रश् च सर्वशान्तिकरः परः

旅の途上で「Devavrata」と名づけられたマントラを誦すれば、あらゆる恐れから完全に解放される。「yad indro munaye tvā iti」という句によって捧げる供物（ホーマ）は、吉祥と幸運を増大させると説かれる。マントラ「indreṇa dattam」は一切の障難を滅し、マントラ「imā devīḥ」は普遍の鎮静・安寧（śānti）をもたらすうえで最上の効験を有する。

Verse 12

भगो न चित्र इत्य् एवं नेत्रयो रञ्जनं हितं सौभाग्यवर्धनं राम नात्र कार्य विचारणा देवा मरुत इत्य् एतत् सर्वकामकरम्भवेत् यमस्य लोकादित्येतत् दुःस्वप्नशमनम्परं

「Bhago na citra…」—このように誦して眼にコーリリウム（カジャル）を施すことは有益で、吉祥と幸運を増す、ラーマよ。ここに疑いは要らない。「Devā maruta…」—これはあらゆる願望を成就させる授与者となる。「Yamasya lokāt…」—これは悪夢を鎮めるうえで最上である。

Verse 13

जपेन्द्रेति वर्गञ्च तथा सौन्भाग्यवर्धनं परितोयं युतायुतमिति ज , ट च पिपासित इति घ , ञ च परि प्रिया हि वः कारिः काम्यां संश्रावयेत् स्त्रियं इन्द्रश् च पञ्चबणिजेति हुतं स्त्रीणां सौभाग्यवर्धनं कामो मे वाजीति हुतं स्त्रीणां सौभाग्यवर्धनं

「japendra…」に始まるマントラ群を用い、同様に「saubhāgya-vardhana」（吉祥なる夫婦の幸運を増す）と呼ばれる公式も用いるべきである。さらに、音節 ja と ṭa を伴って「paritoyaṃ yutāyutam」を、また gha と ña を伴って「pipāsita」を誦する。所願成就の kāmyā 儀礼は、女に聞かせるべく耳元で「まことに汝は愛しき者、汝は（繁栄の）行為者／媒介者…」と誦すべきである。マントラ「indraś ca pañcabaṇija…」による供物（ホーマ）は女性の吉祥を増すと説かれ、また「kāmo me vājī…」による供物も女性の吉祥を増大させる。

Verse 14

सा तङ्कामयते राम नात्र कार्या विचारणा रथन्तरं वामदेव्यं ब्रह्मवर्चसवर्धनं तुभ्यमेव जवीमन्नित्ययुतन्तु हुतम्भवेत् अग्ने गोभिन्न इत्य् एतत् मेधावृद्धिकरम्परं

ラーマよ、彼女はまさにその果を望むのであり、ここに思案は要らない。（誦すべきは）brahma-varcas（霊的光輝とヴェーダの光沢）を増す「Rathantara」と「Vāmadevya」の詠歌である。儀軌にかなって常に供物を捧げ、「汝のみに、迅き者（アグニ）よ…」と唱えるべし。このマントラ「Agne gobhinna…」は medhā（知性）を増すための最上の手段である。

Verse 15

प्राशयेद्बालकं नित्यं वचाचूर्णं घृतप्लुतं इन्द्रमिद्गाथिनं जप्त्वा भवेच्छ्रुतिधरस्त्वसौ ध्रुवं ध्रुवेणेति हुतं स्थानलाभकरं भवेत् अलक्तजीवेति शुना कृषिलाभकरं भवेत्

子に、酥油（ギー）をまぜた vacā（ショウブ）の粉を毎日服させ、「indram id gāthinam」のマントラを誦すべきである。するとその子は必ずや、聞いたことを保持する者（記憶力にすぐれた者）となる。「dhruvaṃ dhruveṇa」のマントラによって捧げる供物（ホーマ）は、職位／確固たる地位を得る因となる。また、犬（śunā）を伴い「alaktajīva」のマントラで行う供献・儀礼は、農耕における利得の因となる。

Verse 16

हुत्वा रथन्तरञ्जप्त्वा पुत्रमाप्नोत्यसंशयं मयि श्रीरिति मन्त्रोयं जप्तव्यः श्रीविवर्धनः अहन्ते भग्न इत्य् एतत् भवेत्सौभाग्यवर्धनं ये मे पाशस् तथाप्येतत् बन्धनाम्नोक्षकारणं

供物を捧げ、ラタンタラ（Rathantara）の讃歌を誦して後、疑いなく男子を得る。「我にシュリー（Śrī―繁栄）が在る」という真言は反復して誦すべきで、繁栄を増大させる。「我は汝の不運を砕く者」という句は吉祥を増すものとなる。また「これらは我が縄（羂索）なり」という言葉も、束縛からの解放の因となる。

Verse 17

वैरूप्यस्याष्टकं नित्यं प्रयुञ्जानः श्रियं लभेत् सप्ताष्टकं प्रयुञ्जानः सर्वान् कामानवाप्नुयात् शपन्त्वहन्निति रिपून् नाशयेद्धोमजाप्यतः इन्द्र वनं वनिक् चेतीति घ , ज च अग्ने सौभाग्य इत्य् एतदिति ज त्वमुत्तममितीत्येतद्यशोबुद्धिविवर्धनं

醜形・変形の除去に関わる「アシュタカ（Aṣṭaka）」を常に用いる（誦する）者は、シュリー（Śrī―繁栄）を得る。「サプタアシュタカ（Saptāṣṭaka）」を用いる者は、あらゆる所願を成就する。「śapantu … ahan」の句をジャパとホーマによって修すれば、怨敵を滅する。また「indra vanaṃ vanik ceti …」「agne saubhāgya …」「tvam uttamam …」等の誦句もあり、最後のものは名声と知慧を増すと説かれる。

Verse 18

गव्येषुणेति यो नित्यं सायं प्रातरतन्त्रितः उपस्थानं गवां कुर्यात्तस्य स्युस्ताः सदा गृहे यथा मृगमतीत्येतत् स्त्रीणां सौभाग्यवर्धनं येन चेहदिदञ्चैव गर्भलाभकरं भवेत्

注意深く心を散らさず、夕と朝に常に「gavyeṣuṇe」の句を誦し、さらに牛に対して恭敬の奉仕（拝礼・随侍）を行う者には、牛が常にその家に留まる。この行は「yathā mṛgamatī」と名づけられ、女性の夫婦の吉祥を増すと説かれる。またこれにより、現世においても来世においても、懐妊・子孫の獲得がもたらされる。

Verse 19

घृताक्तन्तु यवद्रोणं वात आवातु भेषजं अनेन विधिवत् सर्वां मायां व्यपोहति अयन्ते योनिरित्येतत् पुत्रलाभकरं भवेत् शिवः शिवाभिरित्येतत् भवेत्सौभाग्यवर्धनं

ギー（ghṛta）を塗った大麦（yava）一ドローナ（droṇa）を用い、「vāta āvātu bheṣajam（風よ吹け、これぞ薬なり）」と誦して規定どおりに行えば、あらゆる敵対的マーヤー（呪術・幻惑）を払い除く。「ayante yoniḥ」の句は男子を得させるとされ、「śivaḥ śivābhiḥ」の句は幸運と夫婦の吉祥を増すと説かれる。

Verse 20

प्रदेवो दासेन तिलान् हुत्वा कार्मणकृन्तनं अभि त्वा पूर्वपीतये वषट्कारसमन्वितं वृहस्पतिर् नः परिपातु पथि स्वस्त्ययनं भवेत् मुञ्चामि त्वेति कथितमपमृत्युनिवारणं

僕（しもべ）に命じて胡麻を火中に供え、敵対する呪術を断ち切る作法（karmāṇa-kṛntana）を用いるべきである。すなわち「abhi tvā pūrvapītaye」を、vaṣaṭ の発声を伴って誦する。「ブリハスパティ（Bṛhaspati）が道中われらを守護し、旅路が吉祥となりますように。」また「muñcāmi tvā」の句は、アパムリティユ（apamṛtyu―非時の死）を退ける手段であると宣示される。

Verse 21

वासकेध्मसहस्रन्तु हुतं युद्धे जयप्रदं हस्त्यश्वपुरुषान् कुर्याद्बुधः पिष्टमयान् शुभान् अथर्वशिरसो ऽध्येता सर्वपापैः प्रमुच्यते प्राधान्येन तु मन्त्राणां किञ्चित् कर्म तवेरितं

ヴァーサカの薪を千片、火中に供して護摩を修すれば、戦場に勝利を授ける。学識ある者は、粉の練り物で象・馬・人の吉祥なる像を作るべきである。『アタルヴァシラス』を誦習する者は一切の罪より解放される。かくして、マントラの第一義を強調しつつ、ある特定の儀礼行が汝に説示された。

Verse 22

परकीयानथोद्देश्य प्रधानपुरुषांस् तथा सुस्विन्नान् पिष्टकवरान् क्षुरेणोत् कृत्य भागशः वृक्षाणां यज्ञियानान्तु समिधः प्रथमं हविः आज्यञ्च व्रीहयश् चैव तथा वै गौरसर्षपाः

他者の扶養者（困窮者）のため、また主要な祭官のために分け前を定め、よく蒸し上げた供饼を刀で分割してから、祭祀に適う樹より取った薪（サミド）が第一の供物となる。さらにギー（精製バター）、米粒、ならびに白芥子の種子も供える。

Verse 23

अभि त्वा शूर णोनुमो मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् कृत्वा सर्षपतैलाक्तान् क्रोधेन जुहुयात्ततः अक्षतानि तिलाश् चैव दधिक्षीरे च भार्गव दर्भास्तथैव दूर्वाश् च विल्वानि कमलानि च

「汝に対して、勇士よ、まさにこのマントラによって（その力を）招請する。」前行をなした後、マントラに通じた者は、忿怒の作法として、芥子油を塗り芥子の種を混ぜた供物を火に投じて供える。さらに、バールガヴァよ、砕けぬ米粒と胡麻を、凝乳と乳とともに供え、またダルバ草・ドゥールヴァ草・ビルヴァの葉・蓮華の花をも供えるべきである。

Verse 24

परिप्रियादेव कारिरिति ख , छ च परिप्रियादेव कविरिति घ , ञ च मन्त्रेणेति ख , छ , ज च एतत् कृत्वा बुधः कर्म संग्रामे जयमाप्नुयात् गारुडं वामदेव्यञ्च रथन्तरवृहद्रथौ शान्तिपुष्टिकराण्याहुर्द्रव्याण्येतानि सर्वशः तैलङ्कणानि धर्मज्ञ राजिका रुधिरं विषं

「paripriyādeva kāriḥ」—kha本とcha本はかく読む。「paripriyādeva kaviḥ」—gha本とña本はかく読む。さらに「（この）マントラによって」—kha・cha・ja本はかく読む。この作法を修すれば、賢者は戦陣に勝利を得る。（ここには）ガールダとヴァーマデーヴァのマントラ、ならびにラタンタラとヴリハッド・ラタの詠歌が含まれ、あらゆる面で安寧と繁栄をもたらすと説かれる。用いる物は、油と塗香、芥子（rājikā）、血、毒である—法を知る者よ。

Verse 25

सर्वपापप्रशमनाः कथिताः संशयं विना समिधः कण्टकोपेता अभिचारेषु योजयेत् आर्षं वै दैवतं छन्दो विनियोगज्ञ आचरेत्

これらの薪（サミド）は、疑いなく、一切の罪を鎮めるものとして説示された。アビチャーラ（敵対の呪法）の儀では、棘を有する薪を用いるべきである。正しい適用（ヴィニヨーガ）を知る行者は、リシ（Ṛṣi）・本尊神・韻律（チャンダス）をしかるべく定めて作法を修すべきである。