Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

दमयन्त्याः अरण्यविहारः — Damayantī’s Passage through the Wilderness

अवैमि चाहं नृपते न तु मां त्यक्तुमहसि । चेतसा त्वपकृष्टेन मां त्यजेथा महीपते,राजन! मैं जानती हूँ कि आप स्वयं मुझे नहीं त्याग सकते, परंतु महीपते! इस घोर आपत्तिने आपके चित्तको आकर्षित कर लिया है, इस कारण आप मेरा त्याग भी कर सकते हैं

avaimi cāhaṁ nṛpate na tu māṁ tyaktum arhasi | cetasā tv apakṛṣṭena māṁ tyajethā mahīpate ||

I know it well, O king: you are not one who ought to abandon me. Yet, O lord of the earth, with your mind dragged away and overpowered by this dreadful calamity, you may even come to cast me off.

अवैमिI know / I understand
अवैमि:
Karta
TypeVerb
Rootअव (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन, परस्मैपद
and
:
TypeIndeclinable
Root
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
नृपतेO king
नृपते:
TypeNoun
Rootनृपति
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद्
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
त्यक्तुम्to abandon
त्यक्तुम्:
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हसिyou are able / you can / you ought
अर्हसि:
Karta
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
चेतसाby (your) mind
चेतसा:
Karana
TypeNoun
Rootचेतस्
Formनपुं, तृतीया, एकवचन
त्वindeed / surely (emphatic particle)
त्व:
TypeIndeclinable
Rootत्व (निपात)
अपकृष्टेनdrawn away / distracted / degraded
अपकृष्टेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअपकृष्ट (कृदन्त/विशेषण)
Formनपुं, तृतीया, एकवचन
माम्me
माम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्मद्
Formपुं, द्वितीया, एकवचन
त्यजेथाःyou might abandon
त्यजेथाः:
Karta
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formविधिलिङ् (संभावना/आशंका), मध्यम, एकवचन, आत्मनेपद
महीपतेO lord of the earth
महीपते:
TypeNoun
Rootमहीपति
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन

नल उवाच

N
Nala (speaker)
K
king (addressed person; Nala as nṛpati/mahīpati)