Shloka 12
सूर्य–कर्णोपदेशः
Sūrya’s Counsel to Karṇa on Kīrti and the Kuṇḍala
Devanagari script
उत्पतन्तः पतन्तश्न प्लवमानाश्न वानरा: । उद्धुन्वन्तो 5परे रेणून् समाजग्मु: समन्ततः,वे वानर सैनिक उछलते, गिरते-पड़ते, कूदते-फाँदते और धूल उड़ाते हुए चारों ओरसे एकत्र हो रहे थे
Transliteration
utpatantaḥ patantaś ca plavamānāś ca vānarāḥ | uddhunvantaḥ pare reṇūn samājagmuḥ samantataḥ ||
Translation
Markandeya said: “The monkeys—leaping up, tumbling down, and bounding across—came together from every side, while others shook and flung up clouds of dust.” The scene conveys the disciplined energy of a mobilizing force: exuberant movement harnessed toward a common purpose.
Word by Word
उत्पतन्तःleaping up / springing
उत्पतन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootउत्-पत् (धातु) → उत्पतत् (वर्तमान कृदन्त)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
पतन्तःfalling
पतन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootपत् (धातु) → पतत् (वर्तमान कृदन्त)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
प्लवमानाःjumping / bounding
प्लवमानाः:
Karta
TypeVerb
Rootप्लु (धातु) → प्लवमान (वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपद)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
वानराःmonkeys
वानराः:
Karta
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
उद्धुन्वन्तःshaking up / raising
उद्धुन्वन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootउद्-धू (धातु) → उद्धुन्वत् (वर्तमान कृदन्त)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
अपरेothers
अपरे:
Karta
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुं, प्रथमा, बहुवचन
रेणून्dust-particles
रेणून्:
Karma
TypeNoun
Rootरेणु (प्रातिपदिक)
Formपुं, द्वितीया, बहुवचन
समाजग्मुःassembled / came together
समाजग्मुः:
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु) → जग्मुः (लिट्)
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, बहुवचन
समन्ततःon all sides / from every direction
समन्ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Speaker
मार्कण्डेय उवाच
Characters & Entities
M
MārkaṇḍeyaV
vānarāḥ (Vanara/monkey troops)R
reṇu (dust)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes