Shloka 23
धृतराष्ट्रस्य क्रतु-प्रवर्तनम् तथा पाण्डवानां निमन्त्रण-प्रतिवचनम्
Dhṛtarāṣṭra’s Sacrifice Commences and the Pandavas’ Reply to the Invitation
Devanagari script
ततो मायास्त्रमास्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् । तयामुहान्त कौरव्यश्रित्रसेनस्थ मायया
Transliteration
tato māyāstram āsthāya yuyudhe citramārgavit | tayā muhyanta kauravyaś citrasenastha māyayā ||
Translation
Then, taking up the weapon of illusion (māyāstra), the one skilled in wondrous stratagems fought on. By that very illusion, the Kaurava warriors were thrown into bewilderment, as Citrāsena stood employing his māyā. The episode underscores how power used through deception can overturn the confidence of the proud, and how discernment is tested when appearances are manipulated.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
माया-अस्त्रम्the weapon of illusion (māyā-weapon)
माया-अस्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक); माया (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आस्थायhaving resorted to / taking up
आस्थाय:
Karana
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), परस्मैपदी-प्रयोगार्थ
युयुधेhe fought
युयुधे:
Karta
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
चित्र-मार्ग-वित्the knower of wondrous/varied paths (i.e., skilled in strange tactics)
चित्र-मार्ग-वित्:
Karta
TypeNoun
Rootवित् (विद्-धातोः क्तिन्-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक); चित्र, मार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तयाby that (by it/her)
तया:
Karana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अमुहात्he bewildered / he deluded
अमुहात्:
Karta
TypeVerb
Rootमुह् (धातु)
Formलुङ् (अorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कौरव्यःthe Kaurava (warrior)
कौरव्यः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चित्रसेनस्थम्one stationed with/at Chitrasena; (i.e., Chitrasena’s man/one in Chitrasena’s party)
चित्रसेनस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचित्रसेन (प्रातिपदिक); स्थ (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
माययाby illusion, by magic
मायया:
Karana
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśaṃpāyanaK
KauravasC
CitrāsenaM
māyāstraM
māyāVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes