Shloka 42

Gandhamādana-praveśa and the Sudden Storm (गन्धमादनप्रवेशः — चण्डवातवर्षवर्णनम्)

Devanagari script

ममेम॑ भगवन्‌ भार व्यपनेतुं त्वमहसि । शरणागतास्मि ते देव प्रसादं कुरु मे विभो,भगवन्‌! मेरे इस भारको आप दूर करनेकी कृपा करें। देव! मैं आपकी शरणमें आयी हूँ। विभो! मुझपर कृपाप्रसाद कीजिये

Transliteration

mamemaṁ bhagavan bhāraṁ vyapanetuṁ tvam arhasi | śaraṇāgatāsmi te deva prasādaṁ kuru me vibho ||

Translation

Lomāśa said: “O Blessed Lord, please remove this burden of mine. O divine one, I have come to you for refuge; O mighty Lord, grant me your gracious favor.” The verse frames the speaker’s distress as a ‘burden’ to be lifted by the divine, emphasizing surrender (śaraṇāgati) and the ethical posture of seeking help through humility rather than force.

Word by Word

• मम: of me / my
• मम: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: —, षष्ठी, एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम्
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: भगवत्
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भारम्: burden
• भारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भार
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• व्यपनेतुम्: to remove
• व्यपनेतुम्: प्रयोजन (क्रियार्थ)
• Type: Verb
• Root: अप + नी (नीञ्)
• Form: तुमुन् (infinitive), कर्तरि/परस्मैपद-प्रयोगार्थ, —

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, प्रथमा, एकवचन

• अर्हसि: are able / ought
• अर्हसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अर्ह्
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद

• शरणागत: one who has come for refuge
• शरणागत: Karta
• Type: Adjective
• Root: शरण + आगत
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस्
• Form: लट् (वर्तमान), उत्तम, एकवचन, परस्मैपद

• ते: to you
• ते: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, चतुर्थी, एकवचन

• देव: O god
• देव: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: देव
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रसादम्: grace / favor
• प्रसादम्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्रसाद
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कुरु: do / grant
• कुरु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यम, एकवचन, परस्मैपद

• मे: to me / for me
• मे: Sampradana
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: —, चतुर्थी, एकवचन

• विभो: O mighty one
• विभो: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: विभु
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: भगवत्
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

लोगमश उवाच

Characters & Entities

• Lomāśa
• Bhagavān (the Lord)
• Deva
• Vibhu