Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

Kirmīra-rākṣasa-saṃgamaḥ (Encounter and Slaying of Kirmīra) | किर्मीरेण सह भीमसेनसमागमः

नरस्त्वमसि दुर्धर्ष हरिनारायणो हाहम्‌ । काले लोकमिमं प्राप्ती नरनारायणावृषी,“दुर्द्धध वीर! तुम नर हो और मैं नारायण श्रीहरि हूँ। इस समय हम दोनों नर-नारायण ऋषि ही इस लोकमें आये हैं

naras tvam asi durdharṣa harinārāyaṇo hāham | kāle lokam imaṁ prāptī naranārāyaṇāv ṛṣī ||

Vaiśampāyana said: “O invincible hero, you are Nara, and I am Hari-Nārāyaṇa. At this destined time, we two—Nara and Nārāyaṇa, the twin seer-incarnations—have come into this world.”

नरःman (Nara)
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
असिare
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Second, Singular, Parasmaipada
दुर्धर्षO unassailable one
दुर्धर्ष:
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष
FormMasculine, Vocative, Singular
हरिःHari
हरिः:
Karta
TypeNoun
Rootहरि
FormMasculine, Nominative, Singular
नारायणःNarayana
नारायणः:
Karta
TypeNoun
Rootनारायण
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Nominative, Singular
कालेat (this) time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
लोकम्world
लोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Singular
इमम्this
इमम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राप्तौhaving arrived (the two of us)
प्राप्तौ:
Karta
TypeVerb
Rootप्राप्त
FormMasculine, Nominative, Dual, क्त (past passive participle), प्राप्
नरनारायणौNara and Narayana
नरनारायणौ:
Karta
TypeNoun
Rootनर-नारायण
FormMasculine, Nominative, Dual
ऋषीsages (two)
ऋषी:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Dual

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
N
Nara
N
Nārāyaṇa
H
Hari
N
Nara-Nārāyaṇa Ṛṣis
L
loka (the world)

Educational Q&A

The verse emphasizes divinely appointed roles: the heroic ‘Nara’ and the divine ‘Nārāyaṇa’ manifest together at the proper time (kāla) to uphold dharma. It frames human excellence and divine guidance as complementary forces working in concert for cosmic order.

The speaker identifies two figures as the famed pair Nara and Nārāyaṇa—twin seer-incarnations—stating that they have arrived in the world at an appointed moment. This functions as a revelation of identity and purpose within the unfolding events of the Vana Parva.