Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Nāvyāśrama-nirmāṇa and Ṛśyaśṛṅga’s Distraction (नाव्याश्रमनिर्माणम्—ऋश्यशृङ्गस्य विचलनम्)

कौश्यां बृष्यामास्स्व यथोपजोषं कृष्णाजिनेनावृतायां सुखायाम्‌ । क्व चाश्रमस्तव किं नाम चेदं व्रतं ब्रह्मं श्वरसि हि देववत्‌ त्वम्‌,इस कुशासनपर आप सुखलपूर्वक बैठें। इसपर काला मृगचर्म बिछाया गया है, इसलिये इसपर बैठनेमें आराम रहेगा। आपका आश्रम कहाँ है? और आपका नाम क्‍या है? ब्रह्मन! आप देवताके समान यह किस व्रतका आचरण कर रहे हैं?

kauśyāṁ bṛśyām āsasva yathopajoṣaṁ kṛṣṇājinena āvṛtāyāṁ sukhāyām | kva cāśramas tava kiṁ nāma ca idaṁ vrataṁ brahman īśvarasi hi devavat tvam ||

R̥śyaśṛṅga said: “Sit here comfortably on this kuśa-seat, covered with a black antelope-skin, so that it will be pleasant to sit upon. Where is your hermitage? What is your name? And what is this sacred observance you are practicing, O brāhmaṇa? You appear radiant and self-controlled like a god.”

कौश्याम्on the kusa-seat
कौश्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकौश्या
FormFeminine, Locative, Singular
बृष्याम्on the seat (mat)
बृष्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबृषी
FormFeminine, Locative, Singular
आस्स्वsit (you)
आस्स्व:
Karta
TypeVerb
Rootआस्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
उपजोषम्as you please / to your liking
उपजोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootउपजोष
FormMasculine, Accusative, Singular
कृष्णाजिनेनwith a black antelope-skin
कृष्णाजिनेन:
Karana
TypeNoun
Rootकृष्णाजिन
FormNeuter, Instrumental, Singular
आवृतायाम्covered (upon which it is covered)
आवृतायाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआ-वृत
FormFeminine, Locative, Singular
सुखायाम्comfortable (seat)
सुखायाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसुखा
FormFeminine, Locative, Singular
क्वwhere?
क्व:
TypeIndeclinable
Rootक्व
and
:
TypeIndeclinable
Root
आश्रमःhermitage
आश्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Nominative, Singular
तवyour
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
किम्what?
किम्:
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
नामindeed; (in questions) pray / then
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
and
:
TypeIndeclinable
Root
इदम्this
इदम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
व्रतम्vow, observance
व्रतम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रत
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
ब्रह्मन्O brahmin
ब्रह्मन्:
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
ईश्वरO lord / lord
ईश्वर:
TypeNoun
Rootईश्वर
FormMasculine, Vocative/Nominative, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Second, Singular, Parasmaipada
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
देववत्like a god
देववत्:
TypeIndeclinable
Rootदेववत्
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular

ऋष्यशुड्र उवाच

R
R̥śyaśṛṅga (speaker)
K
kuśa-seat (kuśāsana)
B
black antelope-skin (kṛṣṇājina)
Ā
āśrama (hermitage)