Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

स्त्री-विलापः — गान्धार्याः रणभूमिदर्शनं शापवचनं च

Battlefield Lament and Gāndhārī’s Curse

वितुद्यमानं विहगैस्तं भार्या: पर्युपासिता: । चेदिराजं हृषीकेश हतं सबलबान्धवम्‌,हृषीकेश! सेना और बन्धुओंसहित मारे गये इस चेदिराजको पक्षी चोंच मार रहे हैं और उसकी स्त्रियाँ उसे चारों ओरसे घेरकर बैठी हैं

vaiśampāyana uvāca |

vitudyamānaṃ vihagais taṃ bhāryāḥ paryupāsitāḥ |

cedirājaṃ hṛṣīkeśa hataṃ sabalabāndhavam ||

Vaiśampāyana said: As birds pecked at him, his wives sat all around. O Hṛṣīkeśa, the king of Cedi lay slain—together with his army and his kinsmen—while his women kept vigil in grief. The scene underscores the pitiless aftermath of war: even royal power ends in vulnerability, and the burden of loss falls most heavily upon the innocent survivors.

वितुद्यमानम्being pecked/struck
वितुद्यमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवि-तुद् (धातु) → वितुद्यमान (कृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
विहगैःby birds
विहगैः:
Karana
TypeNoun
Rootविहग
FormMasculine, Instrumental, Plural
तम्him/that one
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Accusative, Singular
भार्याःwives
भार्याः:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Plural
पर्युपासिताःsat around/attended (surrounded)
पर्युपासिताः:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-उप-आस् (धातु) → पर्युपासित (कृदन्त)
FormFeminine, Nominative, Plural, Passive (past participle)
चेदिराजम्the king of Cedi
चेदिराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootचेदिराज
FormMasculine, Accusative, Singular
हृषीकेशO Hrishikesha (Krishna)
हृषीकेश:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृषीकेश
FormMasculine, Vocative, Singular
हतम्slain
हतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
सबलwith (his) army
सबल:
Karana
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + बल
FormNeuter, Instrumental, Singular
बान्धवम्with (his) kinsmen/relatives
बान्धवम्:
Karana
TypeNoun
Rootबान्धव
FormNeuter, Instrumental, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
H
Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa)
C
Cedirāja (King of Cedi)
B
bhāryāḥ (the king's wives)
V
vihagāḥ (birds)
B
bala (army)
B
bāndhava (kinsmen/relatives)
C
Cedi (kingdom)