Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Droṇanidhana-anantaraṃ sainya-viṣādaḥ and Karṇa-pravṛttiḥ

After Droṇa’s fall: army despondency and Karṇa’s advance

स तमुद्वीक्ष्य राजानं कश्मलाभिहतौजसम्‌ | ववन्दे प्राञ्जलि र्भूत्वा मूर्थ्ना पादौ नृपस्य ह,मोहवश जिनके बल और उत्साह नष्ट हो गये थे, उन राजा धृतराष्ट्रका दर्शन करके संजयने उनके चरणोंमें मस्तक झुकाकर हाथ जोड़ प्रणाम किया

sa tam udvīkṣya rājānaṁ kaśmalābhihatāujasam | vavande prāñjalir bhūtvā mūrdhnā pādau nṛpasya ha ||

Seeing the king—Dhṛtarāṣṭra—whose strength and spirit had been struck down by anguish, Sañjaya bowed with folded hands and, lowering his head to the monarch’s feet, offered reverent homage. The scene frames a courtly ethic of respect and duty amid the moral weight of war and grief.

सःhe (Sanjaya)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्वीक्ष्यhaving looked at / having seen
उद्वीक्ष्य:
TypeVerb
Rootउद्-√ईक्ष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Prior action (having looked)
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
कश्मल-अभिहत-ओजसम्whose vigor was struck down by delusion
कश्मल-अभिहत-ओजसम्:
TypeAdjective
Rootकश्मल + अभि-√हन् (ppp: हत) + ओजस्
FormMasculine, Accusative, Singular
ववन्देsaluted / paid homage
ववन्दे:
TypeVerb
Root√वन्द्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
प्राञ्जलिःwith joined palms
प्राञ्जलिः:
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि
FormMasculine, Nominative, Singular
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
TypeVerb
Root√भू
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Prior action (having become)
मूर्ध्नाwith (his) head
मूर्ध्ना:
Karana
TypeNoun
Rootमूर्धन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
पादौthe two feet
पादौ:
Karma
TypeNoun
Rootपाद
FormMasculine, Accusative, Dual
नृपस्यof the king
नृपस्य:
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Genitive, Singular
indeed / surely (emphatic particle)
:
TypeIndeclinable
Root

वैशम्पायन उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra