Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

द्रोणपर्व (अध्याय ११२) — कर्णभीमयोर्युद्धम्, दुर्योधनस्य रक्षणादेशः

Droṇa-parva 112: Karṇa–Bhīma Engagement and Duryodhana’s Protective Order

पश्य शैनेय सैन्यानि द्रवमाणानि संयुगे । महान्तं च रणे शब्द दीर्यमाणां च भारतीम्‌,शैनेय! वह देखो, उधर युद्धस्थलमें सेनाएँ भाग रही हैं। रणक्षेत्रमें महान्‌ कोलाहल हो रहा है और मोरचेबंदी करके खड़ी हुई कौरवी सेनामें दरारें पड़ रही हैं

paśya śaineya sainyāni dravamāṇāni saṃyuge | mahāntaṃ ca raṇe śabdaṃ dīryamāṇāṃ ca bhāratīm ||

Yudhiṣṭhira said: “Look, O Śaineya—see how the armies are fleeing in the thick of battle. A tremendous roar rises across the field, and the Bhārata host is being torn apart—its battle-array splitting and breaking under the pressure of war.”

पश्यsee! / look!
पश्य:
TypeVerb
Rootपश्
Formलोट्, परस्मैपदम्, मध्यम, एकवचनम्
शैनेयO Śaineya (son of Śini)
शैनेय:
TypeNoun
Rootशैनेय
Formपुंलिङ्गम्, सम्बोधन, एकवचनम्
सैन्यानिarmies / troops
सैन्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, बहुवचनम्
द्रवमाणानिrunning away / fleeing
द्रवमाणानि:
TypeAdjective
Rootद्रु
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, बहुवचनम्
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयुग
Formपुंलिङ्गम्, सप्तमी, एकवचनम्
महान्तम्great / huge
महान्तम्:
TypeAdjective
Rootमहत्
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
and
:
TypeIndeclinable
Root
रणेin battle / in combat
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी, एकवचनम्
शब्दम्noise / sound / uproar
शब्दम्:
Karma
TypeNoun
Rootशब्द
Formपुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
दीर्यमाणाम्being torn / being split
दीर्यमाणाम्:
TypeAdjective
Rootदॄ
Formशानच् (वर्तमान कर्मणि कृदन्त), स्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
and
:
TypeIndeclinable
Root
भारतीम्speech/utterance; (also) the army/host (contextual)
भारतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootभारती
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्
शैनेयO Śaineya
शैनेय:
TypeNoun
Rootशैनेय
Formपुंलिङ्गम्, सम्बोधन, एकवचनम्

युधिष्ठिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
Ś
Śaineya (Sātyaki)
B
Bhārata host (Kaurava/Kuru army)
B
battlefield (raṇa/saṃyuga)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical and strategic burden of leadership in war: a righteous leader must clearly perceive the battlefield reality—panic, noise, and collapsing formations—before deciding how to act, rather than being driven by anger or triumph.

Yudhiṣṭhira addresses Śaineya (Sātyaki), pointing out that troops are fleeing, the battlefield is filled with a great uproar, and the Bhārata (Kuru/Kaurava) formation is splitting—signaling a moment of disarray and possible advantage for the Pāṇḍavas.