Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda

Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps

तव दिव्यानि चास्त्राणि विक्रमश्न॒ परंतप । समागमश्च बहुभि: पुराभूदमरै: सह,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान्‌ युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात्‌ सारा वृत्तान्त यथावत्‌ रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही 'पूर्वकालमें इन्द्रने जैसे तारकासुरकी प्रगति रोक दी थी, उसी प्रकार तुम भी उस क्रूरकर्मा राक्षसको रोक दो। परंतप! तुम्हारे पास दिव्य अस्त्र हैं। तुममें पराक्रम भी महान्‌ है और पूर्वकालमें बहुत-से देवताओंके साथ तुम्हारा युद्ध भी हो चुका है

sañjaya uvāca | tava divyāni cāstrāṇi vikramaś ca parantapa | samāgamaś ca bahubhiḥ purābhūd amaraiḥ saha | kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ |

Sanjaya said: “O scorcher of foes, you possess divine weapons and mighty prowess; and in former times you have even met in battle with many of the immortals. Thus the unassailable Duryodhana, heaving repeated sighs, recounted again and again the tale of his defeat and of Ghaṭotkaca’s victory, and urged Bhīṣma to check that cruel, destructive rākṣasa—just as Indra once checked the advance of Tārakāsura.”

तवof you/your
तव:
Adhikarana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
दिव्यानिdivine
दिव्यानि:
Karma
TypeAdjective
Rootदिव्य
Formनपुंसक, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्त्राणिweapons/missiles
अस्त्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootअस्त्र
Formनपुंसक, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
विक्रमःvalor/prowess
विक्रमः:
Karta
TypeNoun
Rootविक्रम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
परंतपO scorcher of foes
परंतप:
TypeNoun (vocative epithet)
Rootपरंतप
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
समागमःencounter/meeting (battle)
समागमः:
Karta
TypeNoun
Rootसमागम
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
बहुभिःwith many (persons)
बहुभिः:
Karana
TypeAdjective (used substantively)
Rootबहु
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
पुराformerly/once
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा
अभूत्was/occurred
अभूत्:
TypeVerb
Rootभू
Formलुङ् (अorist), प्रथम, एकवचन
अमरैःwith the immortals (gods)
अमरैः:
Karana
TypeNoun
Rootअमर
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
सहtogether with
सह:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसह

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Duryodhana
B
Bhishma (Ganga-nandana)
G
Ghatotkacha
I
Indra
T
Tarakasura
A
Amaras (the gods/immortals)
D
Divya-astras (celestial weapons)