Shloka 36

धृष्टद्युम्नेन समागतक्षत्रियगणगणना

Dhṛṣṭadyumna’s Enumeration of Assembled Kṣatriyas

Devanagari script

ततः प्रतिययौ काले वसिष्ठ: सह तेन वै । ख्यातां पुरीमिमां लोकेष्वयोध्यां मनुजेश्वर,मनुजेश्वर! तदनन्तर यथासमय राजाके साथ वसिष्ठजी उनकी राजधानीमें गये, जो लोकोंमें अयोध्या पुरीके नामसे प्रसिद्ध है

Transliteration

tataḥ pratiyayau kāle vasiṣṭhaḥ saha tena vai | khyātāṃ purīm imāṃ lokeṣv ayodhyāṃ manujeśvara ||

Translation

Then, at the proper time, Vasiṣṭha set out together with him and went to this renowned city—Ayodhyā—famed among the worlds, O lord of men. The verse underscores timely action and the guidance of a venerable teacher as the party proceeds to the celebrated royal capital.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय

• प्रतिययौ: went (back/along), proceeded
• प्रतिययौ: Karta
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• काले: at the (proper) time
• काले: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वसिष्ठः: Vasiṣṭha
• वसिष्ठः: Karta
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सह: together with
• सह: Karana
• Type: Indeclinable
• Root: सह
• Form: अव्यय (सह-योगे तृतीया अपेक्षा)

• तेन: with him
• तेन: Karana
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• वै: indeed, surely
• Type: Indeclinable
• Root: वै
• Form: अव्यय (निपात)

• ख्याताम्: renowned, famous
• ख्याताम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• लोकेषु: in the worlds, among people
• लोकेषु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• अयोध्याम्: Ayodhyā
• अयोध्याम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मनुजेश्वर: O lord of men (king)
• Type: Noun
• Root: मनुज + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

गन्धर्व उवाच

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Ayodhyā
• manujeśvara (the addressed king/lord of men)