Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

नियोगप्रसङ्गः — The Niyoga Episode: Births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura

(अयं देवब्रतश्वैव गड्भादत्तश्न मे सुतः | द्विनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै: ।। अयं कुमार: पुत्रस्ते विवृद्धः पुनरेष्यति । अहं च ते भविष्यामि आदह्वानोपगता नृप ।।) राजन! मेरा यह पुत्र देवव्रत और गंगादत्त--दो नामोंसे विख्यात होगा। आपका बालक गुणोंमें आपसे भी बढ़कर होगा। (अच्छा, अब जाती हूँ) आपका यह पुत्र अभी शिशु- अवस्थामें है। बड़ा होनेपर फिर आपके पास आ जायगा और आप जब मुझे बुलायेंगे तभी मैं आपके सामने उपस्थित हो जाऊँगी। वैशम्पायन उवाच एतदाख्याय सा देवी तत्रैवान्तरधीयत । आदाय च कुमारं तं जगामाथ यथेप्सितम्‌,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! ये सब बातें बताकर गंगादेवी उस नवजात शिशुको साथ ले वहीं अन्तर्धान हो गयीं और अपने अभीष्ट स्थानको चली गयीं

vaiśampāyana uvāca | ayaṃ devavrataś caiva gaṅgādattaś ca me sutaḥ | dvināmā śāntanoḥ putraḥ śāntanor adhiko guṇaiḥ || ayaṃ kumāraḥ putras te vivṛddhaḥ punar eṣyati | ahaṃ ca te bhaviṣyāmi āhvānopagatā nṛpa || etad ākhyāya sā devī tatraivāntaradhīyata | ādāya ca kumāraṃ taṃ jagāmātha yathepsitam ||

Vaiśampāyana said: “This son of mine will be known by two names—Devavrata and Gaṅgādatta. He is Śāntanu’s son, and in virtues he will surpass even Śāntanu. This child, your son, is still young; when he has grown, he will return to you. And whenever you summon me, O king, I shall come before you.” Having said this, the goddess disappeared there itself; taking the boy with her, she went to the place she desired. Thus, Janamejaya, after declaring these matters, Gaṅgā vanished with the newborn and departed as she wished.

अयम्this (he)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
देवव्रतःDevavrata (name)
देवव्रतः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवव्रत
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
गङ्गादत्तःGangadatta (name)
गङ्गादत्तः:
Karta
TypeNoun
Rootगङ्गादत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मेmy/of me
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
सुतःson
सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विनामाhaving two names
द्विनामा:
TypeAdjective
Rootद्विनामन्
FormMasculine, Nominative, Singular
शान्तनोःof Shantanu
शान्तनोः:
TypeNoun
Rootशान्तनु
FormMasculine, Genitive, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
शान्तनोःthan Shantanu/of Shantanu
शान्तनोः:
TypeNoun
Rootशान्तनु
FormMasculine, Genitive, Singular
अधिकःsuperior/greater
अधिकः:
TypeAdjective
Rootअधिक
FormMasculine, Nominative, Singular
गुणैःby virtues/in qualities
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
अयम्this (he)
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
कुमारःboy/prince
कुमारः:
Karta
TypeNoun
Rootकुमार
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तेyour/of you
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
विवृद्धःfully grown/matured
विवृद्धः:
TypeAdjective
Rootवि-वृद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
एष्यतिwill come
एष्यति:
TypeVerb
Rootइ (एति)
FormSimple Future (Luṭ), Third, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तेto you/for you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
भविष्यामिI will be
भविष्यामि:
TypeVerb
Rootभू
FormSimple Future (Luṭ), First, Singular
आह्वानेat (your) calling/summons
आह्वाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआह्वान
FormNeuter, Locative, Singular
उपगताhaving come/arrived
उपगता:
TypeAdjective
Rootउप-गम् (गत)
FormFeminine, Nominative, Singular
नृपO king
नृप:
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Vocative, Singular
वैशम्पायनःVaishampayana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
एतत्this (thing)
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
आख्यायhaving told
आख्याय:
TypeVerb
Rootआ-ख्या
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
देवीgoddess
देवी:
Karta
TypeNoun
Rootदेवी
FormFeminine, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अन्तर्धीयतdisappeared/vanished
अन्तर्धीयत:
TypeVerb
Rootअन्तर्-धा
FormImperfect (Laṅ), Third, Singular, Atmanepada
आदायhaving taken
आदाय:
TypeVerb
Rootआ-दा
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
and
:
TypeIndeclinable
Root
कुमारम्the boy/prince
कुमारम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुमार
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्him/that one
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
जगामwent
जगाम:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
यथाas/according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
ईप्सितम्desired/wished-for
ईप्सितम्:
TypeAdjective
Rootईप्सित
FormNeuter, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
G
Gaṅgā (Gaṅgādevī)
Ś
Śāntanu
D
Devavrata
G
Gaṅgādatta