नियोगप्रसङ्गः — The Niyoga Episode: Births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura
(अयं देवब्रतश्वैव गड्भादत्तश्न मे सुतः | द्विनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै: ।। अयं कुमार: पुत्रस्ते विवृद्धः पुनरेष्यति । अहं च ते भविष्यामि आदह्वानोपगता नृप ।।) राजन! मेरा यह पुत्र देवव्रत और गंगादत्त--दो नामोंसे विख्यात होगा। आपका बालक गुणोंमें आपसे भी बढ़कर होगा। (अच्छा, अब जाती हूँ) आपका यह पुत्र अभी शिशु- अवस्थामें है। बड़ा होनेपर फिर आपके पास आ जायगा और आप जब मुझे बुलायेंगे तभी मैं आपके सामने उपस्थित हो जाऊँगी। वैशम्पायन उवाच एतदाख्याय सा देवी तत्रैवान्तरधीयत । आदाय च कुमारं तं जगामाथ यथेप्सितम्,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! ये सब बातें बताकर गंगादेवी उस नवजात शिशुको साथ ले वहीं अन्तर्धान हो गयीं और अपने अभीष्ट स्थानको चली गयीं
vaiśampāyana uvāca | ayaṃ devavrataś caiva gaṅgādattaś ca me sutaḥ | dvināmā śāntanoḥ putraḥ śāntanor adhiko guṇaiḥ || ayaṃ kumāraḥ putras te vivṛddhaḥ punar eṣyati | ahaṃ ca te bhaviṣyāmi āhvānopagatā nṛpa || etad ākhyāya sā devī tatraivāntaradhīyata | ādāya ca kumāraṃ taṃ jagāmātha yathepsitam ||
Vaiśampāyana said: “This son of mine will be known by two names—Devavrata and Gaṅgādatta. He is Śāntanu’s son, and in virtues he will surpass even Śāntanu. This child, your son, is still young; when he has grown, he will return to you. And whenever you summon me, O king, I shall come before you.” Having said this, the goddess disappeared there itself; taking the boy with her, she went to the place she desired. Thus, Janamejaya, after declaring these matters, Gaṅgā vanished with the newborn and departed as she wished.
वैशम्पायन उवाच