Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 9

द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य । आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः

dvā́daśāraṃ ná hí tát járāya várvarti cakráṃ pári dyā́m ṛtásya | ā́ putrā́ agne mithunā́so átra saptá śatā́ni viṃśatíś ca tasthuḥ

Twelve-spoked—verily that wheel is not worn by age: it rolleth on, encompassing the heaven of Ṛta. Hither, O Agni, thy sons in paired conjunctions stand established here—seven hundred, and twenty besides.

द्वादशारम्(the) twelve-spoked (wheel)
द्वादशारम्:
कर्म (वर्वर्ति इति क्रियायाः) / विषयः
TypeNoun
Rootद्वादश-अर (प्रातिपदिक: द्वादश ‘twelve’ + अर ‘spoke’)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
हिindeed / for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
तत्that
तत्:
कर्म/विषय (न … जरा॑य इत्यत्र) / निर्देश्य
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जरायैto old age / for decay
जरायै:
सम्प्रदान (जरायै = ‘for/unto old age’)
TypeNoun
Rootजरा (प्रातिपदिक)
वर्वर्तिrolls / turns
वर्वर्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते/वर्तयति; पुनरुक्त-प्रयोग ‘वर्वर्ति’)
चक्रम्wheel
चक्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
द्याम्the sky
द्याम्:
कर्म/अधिकरण (परि-गत्यर्थे ‘around the sky’)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order / truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
hither / unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
पुत्राःsons
पुत्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
मिथुनासःpaired / in couples
मिथुनासः:
कर्तृ (पुत्राः इत्यस्य विशेषणम्) / सहभाव
TypeAdjective
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
सप्तseven
सप्त:
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
शतानिhundreds
शतानि:
कर्तृ (तस्थुः इति) / संख्या-समूह
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
विंशतिःtwenty
विंशतिः:
कर्तृ (शतानि इत्यनेन सह समुच्चितम्) / संख्या
TypeNoun
Rootविंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
तस्थुःstood / were stationed
तस्थुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्था

Rishi: Traditionally associated with cosmological seers in AV Book 9 (often Atharvanic/Angirasic attribution in ancillary lists).

Devata: Agni; and implicitly Ṛta/Time (kāla/saṃvatsara) as cosmic principle.

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of such cosmological stanzas).

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From wonder at cosmic structure to calm assurance.","listener_experience":"A sense of being supported by reliable cycles; quiet awe.","intensity":4}