Mantra 26

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

पञ्च रुक्मा ज्योतिरस्मै भवन्ति वर्म वासांसि तन्वेऽ भवन्ति । स्वर्गं लोकमश्नुते यो३जं पञ्चौदनं दक्षिणाज्योतिषं ददाति

IAST Transliteration

páñca rukmā́ jyótiḥ asmai bhavanti várma vāsā́ṃsi tanvé bhavanti | svargáṃ lokám aśnute yó yójáṃ pañcáudanam dakṣiṇā́-jyótiṣaṃ dádāti ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Five golden disks become for him as light; as armour, garments for his body come to be. He reacheth the heavenly world—whoso bestoweth a yoke-team, the fivefold rice-oblation, a rite whose splendour is the priestly gift.

Word by Word

• पञ्च: five
• पञ्च: Viśeṣaṇa (of कर्तृ-पद ‘रुक्माः’)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: पञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक) / पञ्च

• रुक्माः: golden ornaments / gold pieces
• रुक्माः: Kartā
• Type: Noun
• Root: रुक्म (प्रातिपदिक)

• ज्योतिः: light, radiance
• ज्योतिः: (सम्बन्ध/विशेषण-भाव) ‘रुक्माः’ के लिए—light/splendour as their nature
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अयम्-प्रातिपदिक (इदम्-शब्द) → अस्मदर्थे दत्त-रूप

• भवन्ति: become / are
• भवन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• वर्म: armour, protective covering
• वर्म: Kartā (द्वितीय-वाक्ये) / विधेय-नाम
• Type: Noun
• Root: वर्मन् (प्रातिपदिक)

• वासांसि: garments, clothes
• वासांसि: Kartā (वर्म इत्यस्य सह-समुच्चय/विधेय) अथवा वर्म-रूपेण
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)

• तन्वे: for (his) body
• तन्वे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• भवन्ति: become / are
• भवन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: Karma (स्वर्गम् लोकम् = कर्म-समासार्थ ‘heavenly world’)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• अश्नुते: attains
• अश्नुते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु) ‘अश्नुते = attains’

• यः: who
• यः: Kartā (ददाति इत्यस्य) / सम्बन्ध-प्रवर्तक
• Type: Pronoun
• Root: यद्-प्रातिपदिक (सर्वनाम)

• ओजम्: vigour, strength
• ओजम्: Karma (ददाति) अथवा ‘पञ्चौदनम्’ इत्यस्य विशेष्य-भाव
• Type: Noun
• Root: ओजस् (प्रातिपदिक)

• पञ्चौदनम्: fivefold cooked-rice offering (pañca-odana)
• पञ्चौदनम्: Karma (ददाति) / दान-वस्तु
• Type: Noun
• Root: पञ्च + ओदन (प्रातिपदिक); समास-प्रातिपदिक ‘पञ्चौदन’

• दक्षिणाज्योतिषम्: having dakṣiṇā as its ‘light’/accompanied by a fee-gift (dakṣiṇā)
• दक्षिणाज्योतिषम्: Viśeṣaṇa (of कर्म ‘पञ्चौदनम्’)
• Type: Adjective (compound)
• Root: दक्षिणा + ज्योतिष् (प्रातिपदिक); समास-प्रातिपदिक ‘दक्षिणाज्योतिष’

• ददाति: gives
• ददाति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with Atharvanic seers of dāna/śrāddha-prosperity cycles (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition for AV 9.5)

Devata: Dāna (gift) as efficacious principle; Svarga/puṇya as implicit telos

Chandas: Mixed; predominantly Anuṣṭubh-like cadence with prose-like extensions typical of AV dakṣiṇā verses

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From promised radiance to assured protection to confident attainment.","listener_experience":"Security, steadiness, and calm pride in righteous giving.","intensity":4}