Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 9

षड् जाता भूता प्रथमजर्तस्य षडु सामानि षडहं वहन्ति । षड्योगं सीरमनु सामसाम षडाहुर्द्यावापृथिवीः षडुर्वीः

ṣáḍ jātā́ bhūtā́ prathamajártásya ṣáḍ u sāmā́ni ṣaḍaháṃ vahanti | ṣáḍyogáṃ sī́ram ánu sā́masāma ṣáḍ ā́hur dyā́vāpr̥thivī́ḥ ṣáḍ urvī́ḥ

Six beings were born of the First that moveth; six Sāman-chants bear on the six-day course. Sixfold the yoking of the plough, with chant on chant: six, they say, are Heaven and Earth—six the broad expanses.

षट्six
षट्:
विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धि)
TypeAdjective (numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
जाताःborn
जाताः:
Kartā (वहन्ति इत्यस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootजात (√जन्)
भूताःbecome; existent
भूताः:
Kartā (जाताः इत्यस्य सह-विशेषणम्)
TypeAdjective/Participle
Rootभूत (√भू)
प्रथमजर्तस्यof the first-born/prime begetter (epithet)
प्रथमजर्तस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun (compound epithet)
Rootप्रथम-जर्त (समास-प्रातिपदिक)
षट्six
षट्:
विशेषण (सामानि)
TypeAdjective (numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
सामानिSāman-chants
सामानि:
Karma (वहन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
षट्six
षट्:
विशेषण (अहम्/अहः-सम्बन्धि)
TypeAdjective (numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
Kartā (वहन्ति इत्यस्य—पाठभेद/वेदिक-प्रयोगः)
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
वहन्तिcarry; bear
वहन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√वह्
षट्six
षट्:
विशेषण (योगम्)
TypeAdjective (numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
योगम्yoking; joining; harnessing
योगम्:
Karma (अनु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
सीरम्plough
सीरम्:
Karma (अनु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसीर (प्रातिपदिक)
अनुalong; following
अनु:
उपपद-सम्बन्ध (अनुगमन/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
सामसामof (each) Sāman, successively
सामसाम:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of Sāman after Sāman’)
TypeNoun (reduplicated compound)
Rootसामन्-सामन् (द्विरुक्त/समास-प्रातिपदिक)
षट्six
षट्:
विशेषण (ऊर्वीः)
TypeAdjective (numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
आहुःthey have said; they call
आहुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√अह् (ब्रू-अर्थे) / √वच् (अर्थसाम्येन)
द्यावापृथिवीःheaven-and-earth
द्यावापृथिवीः:
Karma (आहुः इत्यस्य)
TypeNoun (dual compound)
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक: द्यौः+पृथिवी)
षट्six
षट्:
विशेषण (ऊर्वीः)
TypeAdjective (numeral)
Rootषष् (संख्या-प्रातिपदिक)
ऊर्वीःbroad ones; wide expanses
ऊर्वीः:
Karma (आहुः इत्यस्य; द्यावापृथिवीः इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun/Adjective
Rootऊर्वी (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution required).

Devata: Prime principle (prathamajarta) and ordered cosmic supports (Dyāvā-Pṛthivī).

Chandas: Irregular enumerative (requires scan).

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From primordial stirring to confident harnessing and broad stability.","listener_experience":"Energizing steadiness; sense of capable labor under cosmic support.","intensity":5}