Previous Mantra

Mantra 3

Sukta 28

यः प्रथमः प्रवतमाससाद बहुभ्यः पन्थामनुपस्पशानः । यो३स्येशे द्विपदो यश्चतुष्पदस्तस्मै यमाय नमो अस्तु मृत्यवे

yáḥ práthamaḥ pravátam āsasā́da bahúbhyaḥ pánthām anupaspaśānáḥ | yó ’syéśe dvipádo yáś cátuṣpadas tásmai yamā́ya námo astu mṛtyáve ||

He who, the first, hath reached the steep descent, who, for the many, hath espied and traced the pathway; who hath dominion over this—over the two-footed and the four-footed: to him, to Yama, be reverence; reverence to Death.

यःwho (he)
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रथमःthe first
प्रथमः:
कर्तृ (यः इति सह विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रथम (विशेषण-प्रातिपदिक)
प्रवततमःthe most forward/foremost
प्रवततमः:
कर्तृ (यः इति सह विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootप्रवत (विशेषण-प्रातिपदिक); तमप्-प्रत्ययेन अतिशयार्थः
आसादreached; came upon
आसाद:
क्रिया
TypeVerb
Root√सद् (सीदति) उपसर्गः आ-
बहुभ्यःfor many; from many
बहुभ्यः:
सम्प्रदान (दत्तिवाचकः) / अपादान (सन्दर्भानुसारम्)
TypeAdjective
Rootबहु (विशेषण-प्रातिपदिक)
पन्थाम्the path
पन्थाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
अनुपस्पशानःobserving; looking along (the path)
अनुपस्पशानः:
कर्तृ (यः इति सह)
TypeParticiple
Root√पश् (पश्यति) उपसर्गः अनु-; क्त्वा-न/शानच् (लिट्-सम्बद्धः) कृदन्तः
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him; whose
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम्/अदस्-सम्बद्ध सर्वनाम (अस्य)
ईशेrules; has power over
ईशे:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईश् (ईष्टे) / ईश् (स्वामित्वे)
द्विपदःtwo-footed beings (humans)
द्विपदः:
कर्म (ईशे इत्यस्य विषयः)
TypeNoun
Rootद्विपद् (समास-प्रातिपदिक: द्वि+पद)
यःand who
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चतुष्पदःfour-footed beings (cattle/animals)
चतुष्पदः:
कर्म (ईशे इत्यस्य विषयः)
TypeNoun
Rootचतुष्पद् (समास-प्रातिपदिक: चतुर्+पद)
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यमायto Yama
यमाय:
सम्प्रदान (तस्मै इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
कर्म/भाव (नमोऽस्तु इत्यत्र)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
अस्तुlet there be
अस्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
मृत्यवेto Death
मृत्यवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)

Rishi: Traditionally Atharvanic/Angirasa attribution for Yama-Mṛtyu material (exact r̥ṣi assignment depends on anukramaṇī).

Devata: Yama and Mṛtyu (personified Death; overlord of bipeds and quadrupeds).

Chandas: Triṣṭubh (probable; long pādas with ~11 syllables; confirm by padic count in critical edition).

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From awe/fear to solemn acceptance and appeasement.","listener_experience":"A dignified stillness; less panic, more composure.","intensity":6}