Mantra 5
Sukta 30
Sanskrit (Devanagari)
यत् ते माता यत् ते पिता जामिर्भ्राता च सर्जतः । प्रत्यक् सेवस्व भेषजं जरदष्टिं कृणोमि त्वा
IAST Transliteration
yát te mātā́ yát te pitā́ jāmír bhrā́tā ca sárjataḥ | pratyák sevasva bheṣajáṃ jaradáṣṭiṃ kṛṇomi tvā ||
English Translation (Griffith/Whitney)
What thy mother, what thy father, what kinsman and brother have sent forth—turn it back; cleave thou to the medicine: I make thee one whose staff is old age.
Word by Word
यत्whatever / that which
यत्:
— (सम्बन्ध/विशेषण-भाव)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यत्- (सम्बन्ध/यद्-तद्)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (Genitive possessor)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
माताmother
माता:
कर्तृ (सूच्य/उद्दिष्ट-कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
यत्whatever / that which
यत्:
— (सम्बन्ध/विशेषण-भाव)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (Genitive possessor)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
कर्तृ (सूच्य/उद्दिष्ट-कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
जामिःa kinsman / one of the same family
जामिः:
कर्तृ (सूच्य/उद्दिष्ट-कर्ता)
TypeNoun
Rootजामि (प्रातिपदिक; ‘जामि’ = सगोत्र/सजात/कुटुम्ब्य)
भ्राताbrother
भ्राता:
कर्तृ (सूच्य/उद्दिष्ट-कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
सर्जतः(the two) producing / sending forth
सर्जतः:
कर्तृ (युगल-कर्ता)
TypeVerb-derived (participle)
Rootसृज् (धातु) / सर्जत् (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)
प्रत्यक्back / in return / facing back
प्रत्यक्:
— (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (directional)
Rootप्रत्यञ्च् (प्रातिपदिक; अव्ययीभाव/दिशा-शब्द)
सेवस्वserve / resort to / apply (yourself)
सेवस्व:
क्रिया (आज्ञा); कर्तृ = त्वम् (अध्याहृत)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
भेषजम्medicine / remedy
भेषजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
जरदष्टिम्an old-age staff / staff for the aged
जरदष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजरदष्टि (प्रातिपदिक; जरत्/जरद् + अष्टि ‘staff’)
कृणोमिI make / I fashion
कृणोमि:
क्रिया; कर्तृ = अहम्
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (variable anukramaṇī ascription).
Devata: Bheṣaja/Āyus; implicitly the kin-sent doṣa as adversary.
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From defensive reversal to confident blessing of long life.","listener_experience":"Empowerment, protection, then calm assurance.","intensity":6}