Mantra 9

Sukta 22

Sanskrit (Devanagari)

अन्यक्षेत्रे न रमसे वशी सन्मृडयासि नः । अभूदु प्रार्थस्तक्मा स गमिष्यति बल्हिकान्

IAST Transliteration

anyákṣetre ná ramase vaśī sán mṛḍayāsi naḥ | abhū́d u prārthás takmā́ sá gamiṣyati bálhikān |

English Translation (Griffith/Whitney)

In another region take thy pleasure, being self-ruled; be gracious unto us. Now hath the sending-forth been wrought: Takman, he shall depart unto the Bālhikas.

Word by Word

• अन्य-क्षेत्रे: in another field/place
• अन्य-क्षेत्रे: अधिकारण (स्थान)
• Type: Noun phrase (Adj+Noun)
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध-अव्यय)

• रमसे: you take pleasure / you delight
• रमसे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रम् (रमुँ क्रीडायाम्/रत्यर्थे)

• वशी: O controllable/obedient one; one under control
• वशी: कर्तृ (सम्बोधितः/कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: वशिन् (प्रातिपदिक)

• सन्: being
• सन्: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Verbal adjective (participle)
• Root: √अस् (असँ भुवि) → शतृ/सत्-प्रत्ययः (वर्तमान कृदन्त)

• मृडयासि: you show mercy / you make (us) well
• मृडयासि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मृड्/मृडय् (मृडँ सुखे/अनुग्रहे)

• नः: to us / for us
• नः: सम्प्रदान (हित/लाभ-प्राप्ता)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अभूत्: arose / came to be
• अभूत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू (भू सत्तायाम्)

• उ: indeed / then
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात/अव्यय; एव/खलु/उच्चारणार्थ)

• प्रार्थः: the sought-for (thing) / the request (fulfilled)
• प्रार्थः: कर्तृ/विषय (अभूत् इत्यस्य कर्तृपदम्) अथवा विशेषणम्
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्रार्थ (प्रातिपदिक; ‘प्रार्थ’ = प्रार्थना/याचनासम्बद्धः; अथवा ‘प्रार्थ’ = प्रार्थित/प्राप्तव्यः इत्यर्थे)

• तक्ष्मा: Takman (fever-demon/fever)
• तक्ष्मा: कर्तृ (अभूत्/गमिष्यति इत्यस्य) अथवा विषयः
• Type: Noun
• Root: तक्ष्मन् (प्रातिपदिक; ज्वर-रोगविशेषः)

• सः: he/that (one)
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• गमिष्यति: will go
• गमिष्यति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गम् (गमॢँ गतौ)

• बल्हिकान्: to the Bahlīkas / the Bahlika people
• बल्हिकान्: कर्म (गमनस्य लक्ष्य/प्राप्तव्यः) अथवा ‘प्रति’ अर्थे गत्यर्थकर्म
• Type: Noun (proper/ethnonym)
• Root: बल्हिक (प्रातिपदिक; जनपद/देशवासी—Bahlika)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (often anonymous/Angiras-type attribution in later indices for Takman hymns)

Devata: Takman (Fever) as personified disease-demon

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV healing charms)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From firm boundary-setting → appeasement → decisive expulsion.","listener_experience":"Relief, reassurance, a sense of completion and safety.","intensity":4}