Mantra 5

Sukta 20

Sanskrit (Devanagari)

दुन्दुभेर्वाचं प्रयतां वदन्तीमाशृण्वती नाथिता घोषबुद्धा । नारी पुत्रं धावतु हस्तगह्यामित्री भीता समरे वधानाम्

IAST Transliteration

dundubhér vā́caṃ práyatāṃ vádantīm āśṛṇvatī́ nā́thitā ghóṣa-buddhā́ | nā́rī putráṃ dhāvatu hasta-gáhyā́mitrī bhītā́ samaré vadhā́nām ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Hearing the drum’s voice, sent forth and sounding, unprotected, her mind possessed by the din—let the enemy woman run, taking her son by the hand, in fear amid the battle of the slayers.

Word by Word

• दुन्दुभेः: of the drum
• दुन्दुभेः: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: दुन्दुभि (प्रातिपदिक)

• वाचम्: voice, sound
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• प्रयताम्: sent forth, projected
• प्रयताम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-यम् (धातु) → प्रयत (कृदन्त/विशेषण)

• वदन्तीम्: speaking, sounding
• वदन्तीम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: वद् (धातु) → वदन्त् (शतृ-कृदन्त)

• आशृण्वती: hearing, listening
• आशृण्वती: कर्तृ
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: आ-श्रु (धातु) → आशृण्वत् (शतृ-कृदन्त)

• नाथिता: protected, having a protector
• नाथिता: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: नाथ् (धातु) → नाथित (कृदन्त; भूतकर्मणि/कृत)

• घोषबुद्धा: sound-aware; roused by the noise
• घोषबुद्धा: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (compound)
• Root: घोष (प्रातिपदिक) + बुद्ध (प्रातिपदिक)

• नारी: the woman
• नारी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)

• पुत्रम्: the son
• पुत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• धावतु: let (her) run
• धावतु: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धाव् (धातु)

• हस्तगह्या: to be taken by the hand
• हस्तगह्या: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective (compound)
• Root: हस्त (प्रातिपदिक) + ग्रह् (धातु) → गह्य/गृह्य (कृदन्त)

• अमित्री: the enemy-woman; hostile one
• अमित्री: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: अमित्रिन्/अमित्री (प्रातिपदिक)

• भीता: frightened
• भीता: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: भी (धातु) → भीत (कृदन्त)

• समरे: in battle
• समरे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: समर (प्रातिपदिक)

• वधानाम्: of the slayers/killers
• वधानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: वध (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angiras attribution (varies)

Devata: Dundubhi / Ghoṣa (personified din)

Chandas: Triṣṭubh-like

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From hearing → mental seizure by din → flight and rout.","listener_experience":"A sense of overwhelming noise, urgency, and enemy collapse.","intensity":8}