Mantra 3
Sukta 27
Sanskrit (Devanagari)
पयो धेनूनां रसमोषधीनां जवमर्वतां कवयो य इन्वथ । शग्मा भवन्तु मरुतो नः स्योनास्ते नो मुञ्चन्त्वंहसः
IAST Transliteration
páyo dhenūnā́ṃ rásam óṣadhīnāṃ javám árvātāṃ kaváyo yá invátha | śagmā́ bhavantu marúto naḥ syónās té no muñcántv áṃhasaḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Ye wise ones who quicken milk in the cows, the sap within the herbs, the speed of steeds—may the Maruts be for us strong and gracious; let them release us from distress.
Word by Word
पयःmilk
पयः:
कर्म (इन्वथ इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootपयस्- (प्रातिपदिक)
धेनूनाम्of the cows
धेनूनाम्:
सम्बन्ध (पयः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधेनु- (प्रातिपदिक)
रसम्sap/juice, essence
रसम्:
कर्म (इन्वथ इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootरस- (प्रातिपदिक)
ओषधीनाम्of the herbs
ओषधीनाम्:
सम्बन्ध (रसम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootओषधि- (प्रातिपदिक)
जवम्speed, swiftness
जवम्:
कर्म (इन्वथ इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootजव- (प्रातिपदिक)
अर्वताम्of the steeds/horses
अर्वताम्:
सम्बन्ध (जवम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअर्वत्- (प्रातिपदिक)
कवयःseers, sages
कवयः:
कर्तृ (इन्वथ इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootकवि- (प्रातिपदिक)
येwho
ये:
कर्तृ (कवयः इत्यस्य विशेषण/सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्वथyou set in motion / impel / obtain
इन्वथ:
क्रिया
TypeVerb
Rootइन्/इन्व् (धातु; ‘प्रेरणे/प्रापणे’)
शग्माःbeneficent, kindly
शग्माः:
कर्तृ-विशेषण (मरुतः)
TypeAdjective
Rootशग्म- (प्रातिपदिक)
भवन्तुlet (them) be
भवन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
मरुतःthe Maruts (storm-gods)
मरुतः:
कर्तृ (भवन्तु)
TypeNoun
Rootमरुत्- (प्रातिपदिक)
नःfor us / of us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (अस्माकं/अस्मभ्यं)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्योनाःkindly, gracious, soothing
स्योनाः:
कर्तृ-विशेषण (मरुतः)
TypeAdjective
Rootस्योन- (प्रातिपदिक)
तेthey (those)
ते:
कर्तृ (मुञ्चन्तु)
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःus
नः:
कर्म (मुञ्चन्तु)
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मुञ्चन्तुlet (them) release
मुञ्चन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootमुच् (धातु; ‘मोचने’)
अंहसःfrom distress/sin/evil
अंहसः:
अपादान (मुञ्चन्तु—‘from’)
TypeNoun
Rootअंहस्- (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Marutas
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Recognition of life-supports → blessing of benevolence → relief.","listener_experience":"Grounded comfort (milk), fresh renewal (herbs), and a gentle return of drive (horses).","intensity":4}