Mantra 4
Sukta 20
Sanskrit (Devanagari)
तां मे सहस्राक्षो देवो दक्षिणे हस्त आ दधत्। तयाहं सर्वं पश्यामि यश्च शूद्र उतार्यः
IAST Transliteration
tā́ṃ me sahasrākṣó devó dákṣiṇe hásta ā́ dadhat | táyāháṃ sárvaṃ paśyāmi yáś ca śūdrá utā́ryaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Her hath the thousand-eyed God set for me within my right hand. By her I see the whole—both he who is Śūdra and also he who is Ārya.
Word by Word
ताम्her/that (f.)
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy/to me (of me)
मे:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्राक्षःthousand‑eyed
सहस्राक्षः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसहस्राक्ष (प्रातिपदिक; सहस्र + अक्ष ‘eye’)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दक्षिणेin/at the right
दक्षिणे:
अधिकारण
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
हस्तेin the hand
हस्ते:
अधिकारण
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
आtowards, onto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दधत्placing, putting (holding)
दधत्:
कर्तृ-सम्बद्ध क्रिया (placing/holding)
TypeVerb
Rootधा (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
तयाwith that (by her/it)
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म
TypePronoun/Adjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
पश्यामिI see
पश्यामि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
यःwho
यः:
कर्तृ (उपवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
शूद्रःa Śūdra
शूद्रः:
कर्तृ (यः इत्यस्य विशेष्यः)
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
आर्यःan Ārya (noble)
आर्यः:
कर्तृ (यः इत्यस्य विशेष्यः)
TypeNoun/Adjective
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Indra (as sahasrākṣa) and Devī Oṣadhi as instrument
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From divine empowerment → confident clarity → calm impartiality.","listener_experience":"A clean, resolute feeling of ‘I can handle this; I can see what is real.’","intensity":6}