Mantra 2

Sukta 15

Sanskrit (Devanagari)

ये पन्थानो बहवो देवयाना अन्तरा द्यावापृथिवी संचरन्ति । ते मा जुषन्तां पयसा घृतेन यथा क्रीत्वा धनमाहराणि

IAST Transliteration

yé panthā́nō bahávō deva-yā́nā antárā dyā́vā-pṛthivī́ sáṃ cáranti | té mā juṣantāṃ páyasā ghṛténa yáthā krītvā́ dhánam ā-hárāṇi

English Translation (Griffith/Whitney)

What paths are many, god-going, that course between Heaven and Earth—let them be gracious unto me with milk and with ghee, that, having bought, I may bring wealth back home.

Word by Word

• ये: who, which (those)
• ये: विशेषण (सम्बन्धः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पन्थानः: paths, ways
• पन्थानः: कर्तृ (संचरन्ति) / विषयः
• Type: Noun
• Root: पन्थन् (प्रातिपदिक)

• बहवः: many
• बहवः: विशेषण (पन्थानः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• देवयानाः: god-going, leading to the gods
• देवयानाः: विशेषण (पन्थानः)
• Type: Adjective
• Root: देवयान (प्रातिपदिक; देव-यान ‘gods’ path’)

• अन्तरा: between
• अन्तरा: अधिकरण (स्थान-निर्देशः) / सम्बन्धः
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तरा (अव्यय/उपसर्गार्थ)

• द्यावापृथिवी: heaven-and-earth
• द्यावापृथिवी: अधिकरण (अन्तरा-योगे ‘between X and Y’)
• Type: Noun (dual compound)
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक; द्यौ + पृथिवी)

• संचरन्ति: move about, course
• संचरन्ति: क्रिया (कर्तृ: पन्थानः)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु) + सम् (उपसर्ग)

• ते: they (those)
• ते: कर्तृ (जुषन्ताम्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• माम्: me
• माम्: कर्म (जुषन्ताम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जुषन्ताम्: let them favor/accept/enjoy
• जुषन्ताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जुष् (धातु)

• पयसा: with milk
• पयसा: करण (जुषन्ताम्—‘with milk’)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• घृतेन: with ghee
• घृतेन: करण (जुषन्ताम्—‘with ghee’)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• यथा: so that, just as
• यथा: सम्बन्ध (उपमान/प्रकार) / अव्यय-सम्बन्धः
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• क्रीत्वा: having bought
• क्रीत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (जुषन्ताम्/आहराणि-सम्बन्धः)
• Type: Gerund
• Root: क्री (धातु) → क्रीत्वा (क्त्वान्त अव्यय)

• धनम्: wealth
• धनम्: कर्म (आहराणि—‘wealth’)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)

• आहराणि: (acts/things of) bringing, gains
• आहराणि: कर्म/फल (यथा…—‘as (there are) bringings of wealth’) / विधेय-सम्बन्धः
• Type: Noun (agent noun)
• Root: हृ (धातु) + आ (उपसर्ग) → आहर (प्रातिपदिक/कृदन्त)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Panthānas (Paths) under Dyāvāpṛthivī as cosmic guarantors

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From cosmic wonder at the many divine paths → gentle request → confident homecoming with wealth.","listener_experience":"Reassurance and openness; a sense that routes and circumstances can become allies.","intensity":4}