Mantra 1

Sukta 15

Sanskrit (Devanagari)

वाणिज्यम्। इन्द्रमहं वणिजं चोदयामि स न ऐतु पुरएता नो अस्तु । नुदन्नरातिं परिपन्थिनं मृगं स ईशानो धनदा अस्तु मह्यम्

IAST Transliteration

vāṇíjyam | índram aháṃ vaṇíjaṃ codayāmi sá na étu purā-etā́ no astu | nudánn árātim paripánthinaṃ mṛgáṃ sá īśā́no dhanadā́ astu máhyam

English Translation (Griffith/Whitney)

For commerce: Indra and the merchant I set in motion; let him go—our forerunner, let him be for us. Thrusting away mischance, the beast that haunts the path, let him, the sovereign, the wealth-bestower, be for me.

Word by Word

• इन्द्रम्: Indra (as object)
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वणिजम्: the trader/merchant
• वणिजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वणिज् (प्रातिपदिक)

• चोदयामि: I impel/urge
• चोदयामि: —
• Type: Verb
• Root: चुद् (धातु)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: for us / to us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एतु: let him come
• एतु: —
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• पुरएता: the forerunner/leader
• पुरएता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पुरएतृ (प्रातिपदिक; पुरस् + एतृ)

• नः: of us / our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्तु: let (him) be
• अस्तु: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• नुदन्: driving away
• नुदन्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: नुद् (धातु)

• अरातिम्: hostility/ill-will
• अरातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अराति (प्रातिपदिक)

• परिपन्थिनम्: lying-in-wait, waylaying
• परिपन्थिनम्: विशेषण (कर्मणि)
• Type: Adjective
• Root: परिपन्थिन् (प्रातिपदिक)

• मृगम्: wild beast (metaph. marauder)
• मृगम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईशानः: ruling, mighty
• ईशानः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईशान (प्रातिपदिक; √ईश्)

• धनदाः: giver of wealth
• धनदाः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: धनद (प्रातिपदिक; धन + द)

• अस्तु: let (him) be
• अस्तु: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• मह्यम्: for me
• मह्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (commercial/travel charms)

Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From mobilization and command → expulsion of danger → settled confidence in gain.","listener_experience":"A felt sense of being led and guarded; courage replaces apprehension.","intensity":6}