Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 34

यः पृथिवीं व्यथमानामदृंहद् यः पर्वतान् प्रकुपिताँ अरम्णात्। यो अन्तरिक्षं विममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात् स जनास इन्द्रः

yáḥ pṛthivī́ṃ vyáthamānām ádṛṃhat yáḥ párvatān prákupitāṃ árāmṇāt | yó antárikṣaṃ vimámē várīyo yó dyā́m astábhnāt sá janāsa índraḥ ||

He who made firm the Earth when she was quaking; who set the mountains fast when they were shaken; who measured out the mid-air, wider and more spacious; who propped up Heaven—he, O men, is Indra.

यःwho
यः:
Kartā (प्रत्येक ‘यः/यो’ खण्डे कर्तृ-सूचकः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
व्यथमानाम्trembling, being shaken
व्यथमानाम्:
Karma (विशेषणत्वेन कर्मणि)
TypeAdjective (participle)
Rootव्यथ् (धातु) → व्यथमान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ/शानच्)
अदृंहत्made firm, strengthened
अदृंहत्:
Kriyā (कर्तृ-क्रिया) / कर्मणि पृथिवीम्
TypeVerb
Rootदृंह् (धातु; ‘to make firm/strengthen’)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
प्रकुपितान्agitated, shaken
प्रकुपितान्:
Karma (विशेषणत्वेन कर्मणि)
TypeAdjective (past participle)
Rootकुप् (धातु) + प्र- → प्रकुपित (भूतकृदन्त, क्त)
अरम्णात्checked, restrained, made settle
अरम्णात्:
Kriyā (कर्तृ-क्रिया) / कर्मणि पर्वतान्
TypeVerb
Rootरम् (धातु; ‘to stop/hold back, make rest/settle’—Vedic usage) + आ-
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्the mid-air, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
विममेmeasured out
विममे:
Kriyā (कर्तृ-क्रिया) / कर्मणि अन्तरिक्षम्
TypeVerb
Rootमा (धातु; ‘to measure’) + वि-
वरीयःwider, more spacious
वरीयः:
Karma (विशेषणत्वेन कर्मणि)
TypeAdjective
Rootवृ (धातु/प्रातिपदिक-आधार) → वरीयस् (तुलनात्मक-विशेषण)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्याम्the sky
द्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक; ‘sky, heaven’)
अस्तभ्नात्propped up, supported
अस्तभ्नात्:
Kriyā (कर्तृ-क्रिया) / कर्मणि द्याम्
TypeVerb
Rootस्तभ् (धातु; ‘to prop, support, make firm’) + आ-
सःhe
सः:
Kartā (समाहार-निदर्शनम्: ‘he indeed’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनासःO people, men
जनासः:
Sambodhana (सम्बोधनार्थे) / अथवा Kartā (यदि ‘जनासः’ कर्तृ-सम्बन्धे गृह्यते)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) / जनास् (वैदिक-रूप)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā (समस्त-क्रियाणां कर्ता) / Predicate nominative
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)

Rishi: Ṛgvedic provenance (Indra hymn material; AV 20 compilation).

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From tremor and shaking to firmness and upheld order.","listener_experience":"A settling, bracing confidence—‘the world is held.’","intensity":6}