Next Mantra

Mantra 1

Sukta 34

यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत्। यस्य शुष्माद् रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः

yó jātá evá prathamó mánasvān devó devā́n krátunā paryábhūṣat | yásya śúṣmād ródasī abhý asetāṃ nṛmṇásya máhnā sá janāsa índraḥ ||

He who, born even at the first, the wise-hearted God, by force of counsel outshone the Gods; from whose impetuous might the two Worlds drew back in awe—by the greatness of heroic power, he, O men, is Indra.

यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य (देवः इत्यस्य) / कर्तृ-निर्देशक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जातःborn
जातः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple (Adjectival) / Verb-derived
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → जात (क्त)
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध (निपातः/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव
प्रथमःfirst
प्रथमः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
मनस्वान्wise, possessing mind/intelligence
मनस्वान्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootमनस् + वत् (मतुप्/वतुप्) → मनस्वत्
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
क्रतुनाby (his) resolve/insight, by power of will
क्रतुना:
करण
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
परिaround, all around
परि:
क्रियाविशेषण (उपसर्गः)
TypePreverb/Indeclinable
Rootपरि
अभूषत्adorned, made splendid
अभूषत्:
क्रिया (कर्तृ: देवः; कर्म: देवान्)
TypeVerb
Root√भूष् (भूष अलङ्कारे/दीप्तौ)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शुष्मात्from (his) might/impetuous power
शुष्मात्:
अपादान
TypeNoun
Rootशुष्म (प्रातिपदिक)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्तृ (अभ्यसेताम् इत्यस्य)
TypeNoun (dual)
Rootरोदसी (द्विवचनान्त-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)
अभिtowards, upon
अभि:
क्रियाविशेषण (उपसर्गः)
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि
असेताम्moved/streamed/pressed on (towards)
असेताम्:
क्रिया (कर्तृ: रोदसी)
TypeVerb
Root√सि/√स्यन्द्? (वेद. √सि ‘to flow/move’ with अभि; traditional: अभि-√सि ‘to stream/press on’)
नृम्णस्यof manly strength, of heroic power
नृम्णस्य:
सम्बन्ध (मह्ना इत्यस्य/इन्द्रस्य)
TypeNoun
Rootनृम्ण (प्रातिपदिक)
मह्नाby greatness, by mighty power
मह्ना:
करण
TypeNoun
Rootमघन्/महन् (प्रातिपदिक; ‘महत्त्व/महिमा’) → मह्ना (इन्स्ट्र.)
सःhe
सः:
कर्तृ/सम्बन्ध (इन्द्रः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनासःO people / the peoples
जनासः:
सम्बोधन/वाक्यसम्बन्ध (हे जनासः—वेद. प्रथमा-सम्बोधनप्रायः)
TypeNoun
Rootजनास (वेद. ‘जनाः’ = people; प्रातिपदिक जन)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ (समापन-विशेष्य)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)

Rishi: Ṛgvedic provenance (Indra hymn material; AV 20 compilation).

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From origin/supremacy to awe (worlds recoil) to settled certainty (he is Indra).","listener_experience":"Awe turning into confidence; sense of being backed by a higher authority.","intensity":7}