Mantra 14

Sukta 136

Sanskrit (Devanagari)

विदेवस्त्वा महानग्नीर्विबाधते महतः साधु खोदनम्। कुमारीका पिङ्गलिका कार्द भस्मा कु धावति

IAST Transliteration

vidévas tvā mahā́nagnīr vibā́dhate mahatáḥ sā́dhu khodánam | kumāríkā piṅgalíkā kā́rda bhásmā kú dhāvati ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The Mahānagnīs sorely harass thee, O Videva, with mighty, well-wrought piercing. The little maiden, the tawny one, Kārda—(with) ash—whither runs she?

Word by Word

• विदेवः: the Vidēva (a being/name)
• विदेवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विदेव (प्रातिपदिक) < वि-देव

• त्वा: you (acc. sg.)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• महान्: great
• महान्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• अग्नीः: Agni (Fire)
• अग्नीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• विबाधते: oppresses / drives away
• विबाधते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √बाध् (परस्मैपद/आत्मनेपद), उपसर्गः वि-

• महतः: a great (thing)
• महतः: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• साधु: good; well
• साधु: कर्म/विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: साधु (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोगः)

• खोदनम्: digging; a digging-tool/act of digging
• खोदनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: खोदन (प्रातिपदिक) < √खुद्/√खोद् ‘to dig’

• कुमारीका: a young girl; maiden
• कुमारीका: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कुमारीका (प्रातिपदिक)

• पिङ्गलिका: the tawny/ginger one (f.)
• पिङ्गलिका: कर्तृ (विशेषण/उपाधि)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पिङ्गलिका (प्रातिपदिक)

• कार्द: soot; black grime
• कार्द: कर्म/विशेष्य
• Type: Noun
• Root: कार्द (प्रातिपदिक; वैदिक-शब्दः, ‘soot/blackening’ इत्यर्थे)

• भस्म: ash
• भस्म: कर्म/विशेष्य
• Type: Noun
• Root: भस्मन्/भस्म (प्रातिपदिक)

• कु: where?/how?/indeed (particle)
• कु: (निपातः)
• Type: Indeclinable
• Root: कु (अव्यय/निपात; प्रश्न/निन्दा/अनिश्चितार्थे)

• धावति: runs; rushes
• धावति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धाव्

Attribution

Rishi: Uncertain.

Devata: Mahānagnī-class grahas; subordinate named beings (Kumārīkā, Piṅgalikā, Kārda); bhasman as protective power.

Chandas: Anuṣṭubh-like with late/irregular features.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From being harassed to actively hunting and dismissing the agents, ending in protective coolness (ash).","listener_experience":"Empowerment—feeling able to confront and drive out what was unseen.","intensity":7}