Mantra 11

Sukta 136

Sanskrit (Devanagari)

महानग्नी महानग्नं धावन्तमनु धावति । इमास्तदस्य गा रक्ष यभ मामद्ध्यौदनम्

IAST Transliteration

mahā́nagnī mahā́nagnaṃ dhā́vantaṃ ánu dhāvati | imā́s tád asyá gā́ rakṣa yábha mā́m addhy-ā́udanam ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Mahānagnī runs after Mahānagna as he runs. Do thou protect these cows from that of his; O Yabha, eat the boiled rice for me.

Word by Word

• महानग्नी: (a woman/being called) ‘Mahānagnī’
• महानग्नी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: महानग्नी- (प्रातिपदिक; महा + अनग्नी/अग्नि-सम्बद्ध स्त्री-नाम)

• महानग्नम्: (the male/being called) ‘Mahānagna’
• महानग्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: महानग्न- (प्रातिपदिक; महा + अनग्न/अग्नि-सम्बद्ध पुं-नाम)

• धावन्तम्: running
• धावन्तम्: कर्म (महानग्नम्-विशेषणम्)
• Type: Participle (Verbal Adjective)
• Root: धाव् (धातु) → धावत् (वर्तमान कृदन्त)

• अनु: after, along, following
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• धावति: runs
• धावति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धाव् (धातु)

• इमाः: these
• इमाः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/its
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• रक्ष: protect
• रक्ष: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)

• यभ: restrain/hold back
• यभ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यभ् (धातु; ‘संयमने/ग्रहणे’ इत्यर्थे, वैदिक)

• माम्: me
• माम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → माम्

• अद्धि: eat
• अद्धि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अद् (धातु) / वैदिक रूप ‘अद्धि’ (आज्ञार्थ)

• औदनम्: cooked rice/porridge
• औदनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: औदन- (प्रातिपदिक; ओदन ‘cooked rice/porridge’)

Attribution

Rishi: Uncertain/late AV attribution (Book 20 material often aligned with RV-derived collections; this passage is Atharvanic in function).

Devata: Protective/appeased being ‘Yabha’; rakṣas/graha complex Mahānagnī/Mahānagna.

Chandas: Anuṣṭubh-like.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From pursuit/threat to confident protection and calm appeasement.","listener_experience":"Empowerment: ‘I can protect what matters and settle the danger.’","intensity":5}