Mantra 14

Sukta 107

Sanskrit (Devanagari)

चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः । आप्राद् द्यावापृथिवी अन्तरिक्षं सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च

IAST Transliteration

citráṃ devā́nām úd agād ánīkaṃ cákṣur mitrásya váruṇasyāgnéḥ | ā́prād dyā́vā-pṛthivī́ antárikṣaṃ sū́rya ātmā́ jágatas tásthuṣaś ca

English Translation (Griffith/Whitney)

The wondrous countenance of the Gods hath risen aloft—the Eye of Mitra, Varuṇa, and Agni. It hath filled Heaven and Earth and the mid-air: the Sun, the very Soul of all that moveth and that standeth fast.

Word by Word

• चित्रम्: bright, variegated (splendid)
• चित्रम्: कर्म (उदगात् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• उदगात्: rose up, went forth
• उदगात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद् + गा (धातु: गा—गाने/गमने)

• अनीकम्: face; appearance; shining form
• अनीकम्: कर्म (उदगात् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)

• चक्षुः: eye
• चक्षुः: समानााधिकरण/विशेष्य (अनीकम् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• मित्रस्य: of Mitra
• मित्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• अग्नेः: of Agni
• अग्नेः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• आप्रात्: filled; pervaded; spread through
• आप्रात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ + प्रा (धातु: प्रा/प्रै—गत्यर्थ)

• द्यावापृथिवी: heaven and earth
• द्यावापृथिवी: कर्म (आप्रात् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक: द्यौ + पृथिवी)

• अन्तरिक्षम्: midspace; atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्म (आप्रात् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• आत्मा: self; essence
• आत्मा: समानााधिकरण (सूर्यः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)

• जगतः: of the moving world
• जगतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)

• तस्थुषः: of what stands still (the stationary)
• तस्थुषः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun (participial) / Adjective
• Root: तस्थुस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था, परिपूर्ण/स्थिरार्थ)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

Attribution

Rishi: Traditionally RV-derived; in AV 20 the material is largely Rigvedic (family attribution not determinable from this excerpt alone).

Devata: Sūrya/Āditya (with Mitra–Varuṇa–Agni as linked powers)

Chandas: Triṣṭubh (Rigvedic-style)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the rising face → reassurance through all-pervading illumination → settled awe at Sun as world-soul.","listener_experience":"Expansive clarity, uplift, and protective calm.","intensity":5}