Mantra 13

Sukta 107

Sanskrit (Devanagari)

चित्रं देवानां केतुरनीकं ज्योतिष्मान् प्रदिशः सूर्य उद्यन्। दिवाकरोऽति द्युम्नैस्तमांसि विश्वातारीद् दुरितानि शुक्रः

IAST Transliteration

citráṃ devā́nāṃ ketúr anī́kaṃ jyótiṣmān pradíśaḥ sū́rya udyán | divākaró’ti dyumnáis tamā́ṃsi víśvā́tārīd duritā́ni śukráḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Wondrous, the Gods’ bright banner and shining front, the Sun ariseth, light-possessing, filling the quarters. The Day-maker, with splendors passing over all darknesses, hath crossed beyond all evil ways—pure and radiant.

Word by Word

• चित्रम्: bright, variegated
• चित्रम्: विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धे)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• केतुः: banner; sign; ray
• केतुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• अनीकम्: face; front; host (array)
• अनीकम्: समानााधिकरण/विशेष्य (केतुः इति)
• Type: Noun
• Root: अनीक (प्रातिपदिक)

• ज्योतिष्मान्: luminous
• ज्योतिष्मान्: विशेषण (सूर्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: ज्योतिष्मन्त् (प्रातिपदिक)

• प्रदिशः: the (fore)directions; quarters
• प्रदिशः: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रदिश् (प्रातिपदिक)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• उद्यन्: rising
• उद्यन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: उद् + या (धातु) → उद्यत्/उद्यन् (वर्तमान कृदन्त)

• दिवाकरः: day-maker (the Sun)
• दिवाकरः: कर्तृ (सूर्यस्य पर्याय)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)

• अति: over; beyond
• अति: उपसर्ग/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय)

• द्यु्म्नैः: with splendors; with brilliance
• द्यु्म्नैः: करण
• Type: Noun
• Root: द्यु्म्न (प्रातिपदिक)

• तमांसि: darknesses
• तमांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: विशेषण (दुरितानि)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अतारीत्: crossed over; overcame
• अतारीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु) + अति (उपसर्ग) → अति-तॄ

• दुरितानि: evils; misfortunes; sins
• दुरितानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: दुरित (प्रातिपदिक)

• शुक्रः: bright; pure
• शुक्रः: कर्तृ-विशेषण (सूर्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV-derived; not determinable from excerpt alone

Devata: Sūrya (Sun) as purifier and apotropaic sign (ketu)

Chandas: RV-style (likely Triṣṭubh); requires scan

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Awe at rising light → sweeping clarity → purified relief.","listener_experience":"A sense of clean beginning; mind feels widened and unscrambled.","intensity":5}