Mantra 9

Sukta 96

Sanskrit (Devanagari)

शतं जीव शरदो वर्धमानः शतं हेमन्तान्छतमु वसन्तान्। शतं त इन्द्रो अग्निः सविता बृहस्पतिः शतायुषा हविषाहार्षमेनम्

IAST Transliteration

śatáṃ jīva śarádo várdhamānaḥ śatáṃ hemantā́n śatám u vasantā́n | śatáṃ te índro agníḥ savitā́ bृहáspátiḥ śatā́yuṣā havíṣā́ ā́ harṣam enam

English Translation (Griffith/Whitney)

Live thou a hundred autumns, waxing ever; a hundred winters, yea a hundred springs. A hundred—may Indra, Agni, Savitar, Bṛhaspati grant thee; with hundred-lived oblation I cheer him up.

Word by Word

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (आयुषः/कालपरिमाणस्य लक्ष्यरूपेण)
• Type: Noun (numeral)
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक)

• जीव: live!
• जीव: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जीव् (जीवने)

• शरदः: autumns (years)
• शरदः: Karma (जीवनस्य काल-परिमाणम्)
• Type: Noun
• Root: शरद् (ऋतु-प्रातिपदिक)

• वर्धमानः: growing, increasing
• वर्धमानः: Kartā (जीव-इत्यस्य कर्तृविशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: √वृध् (वर्धने) → वर्धमान (वर्तमानकृदन्त)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma
• Type: Noun (numeral)
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक)

• हेमन्तान्: winters
• हेमन्तान्: Karma (जीवनस्य काल-परिमाणम्)
• Type: Noun
• Root: हेमन्त (ऋतु-प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma
• Type: Noun (numeral)
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक)

• उ: and indeed / also
• उ: (सम्बन्ध/बलप्रदर्शनम्)
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात/अव्यय)

• वसन्तान्: springs
• वसन्तान्: Karma (जीवनस्य काल-परिमाणम्)
• Type: Noun
• Root: वसन्त (ऋतु-प्रातिपदिक)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma
• Type: Noun (numeral)
• Root: शत (संख्या-प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (अधिकार/सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā (आशीर्वचनस्य दाता)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (देवनाम-प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: Kartā (आशीर्वचनस्य दाता)
• Type: Noun (proper)
• Root: अग्नि (देवनाम-प्रातिपदिक)

• सविता: Savitar
• सविता: Kartā (आशीर्वचनस्य दाता)
• Type: Noun (proper)
• Root: सवितृ (देवनाम-प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Kartā (आशीर्वचनस्य दाता)
• Type: Noun (proper)
• Root: बृहस्पति (देवनाम-प्रातिपदिक)

• शतायुषा: with a hundred-year lifespan
• शतायुषा: Karaṇa (आयुषा—‘with a hundred-year lifespan’)
• Type: Adjective (instrumental qualifier)
• Root: शत-आयुस् (समास-प्रातिपदिक; ‘शत’ + ‘आयुस्’)

• हविषा: with oblation
• हविषा: Karaṇa (यज्ञोपायः)
• Type: Noun
• Root: हविस् (यज्ञद्रव्य-प्रातिपदिक)

• आर्षम्: may (he) reach / may (they) grant
• आर्षम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ऋष्/√अर्श् (गत्यर्थ/प्रापणे) → आर्ष (लुङ्/आशीर्लिङ्-सम्बद्धं रूपम्; वेदिक-प्रयोगः)

• एनम्: him (this person)
• एनम्: Karma (आशीर्वचनस्य लक्ष्यः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-श्रुति)

Attribution

Rishi: AV 20 RV-derived; r̥ṣi attribution uncertain without anukramaṇī.

Devata: Indra, Agni, Savitar, Bṛhaspati (longevity patrons)

Chandas: RV-style; likely Triṣṭubh (verification pending).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From vulnerability to calm assurance of long life, with a backbone of strength.","listener_experience":"Soothing, stabilizing; a sense of being carried by time rather than threatened by it.","intensity":6}