Mantra 7

Sukta 12

Sanskrit (Devanagari)

सप्त प्राणानष्टौ मन्यस्तांस्ते वृश्चामि ब्रह्मणा । अया यमस्य सादनमग्निदूतो अरंकृतः

IAST Transliteration

saptá prāṇā́n aṣṭáu mányas tā́ṃs té vṛścāmi bráhmaṇā | ayā́ yámasya sā́danam agnídūto áraṃkṛtaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Seven life-breaths, and eight—those, O Wrath, from thee I sever with the holy spell. By this, unto Yama’s dwelling, with Agni as envoy, the way is duly made ready.

Word by Word

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक) / सप्त

• प्राणान्: vital breaths, life-forces
• प्राणान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• अष्टौ: eight
• अष्टौ: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी) अथवा संख्या-निर्देश
• Type: Adjective (Numeral)
• Root: अष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक) / अष्टौ

• मन्यस्तान्: wraths/hostile impulses (manyas)
• मन्यस्तान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मन्य (प्रातिपदिक) / मन्यु (सम्बद्धार्थः: क्रोध/मन्युः)

• तान्: those
• तान्: कर्म (अनुवृत्ति/सम्बन्ध)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you / for you
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी) अथवा सम्प्रदान (यदि ‘तुभ्यम्’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृश्चामि: I cut off, sever
• वृश्चामि: क्रिया (कर्तृ-प्रयोगे अहम् कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वृश्च् (धातु)

• ब्रह्मणा: with sacred power / with a spell (brahman)
• ब्रह्मणा: करण
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• अया: thus/indeed (particle)
• अया: निपात (कारक-अनपेक्ष)
• Type: Indeclinable/Particle (Vedic)
• Root: अय (प्रातिपदिक) / अयस् (सम्बद्धः) अथवा ‘अया’ इति अव्ययवत् (वेदे)

• यमस्य: of Yama
• यमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• सादनम्: abode, seat, dwelling
• सादनम्: कर्म (गमन/प्रेषण-भावे लक्ष्यस्थानम्)
• Type: Noun
• Root: सादन (प्रातिपदिक; √सद् ‘to sit’ से)

• अग्निदूतः: Agni as messenger
• अग्निदूतः: कर्तृ (अग्निदूतः = कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि-दूत (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारय/तत्पुरुष)

• अरंकृतः: made ready, duly prepared
• अरंकृतः: कर्तृ-विशेषण (अग्निदूतः इत्यस्य)
• Type: Participle (Past Passive)
• Root: √कृ (धातु) + अरम् (उपसर्ग/अव्यय) → अरंकृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angiras-type attribution (hymn-level tradition; verse-specific r̥ṣi not securely isolable without padānukramaṇī consultation)

Devata: Manyu (Wrath) and Yama (Death) with Agni as messenger/mediator

Chandas: Anuṣṭubh (probable; requires metrical verification against pada-length and editional sandhi)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From fierce confrontation with Manyu to calm finality through dispatch to Yama’s boundary.","listener_experience":"A feeling of decisive removal—like cutting a cord—followed by sober steadiness.","intensity":7}